दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)
महाकवि दण्डी द्वारा
स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)
पृष्ठ 26, कुल 474 में से
संदर्भ में पढ़ें२६ दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां शीघ्रं मामाघ्रातुमागतवान् । भीताहमुद्ग्रग्राव्णि स्खलन्ती पर्यपतम् । मदीयपाणिभ्रष्टो बालकः कस्यापि कपिलाशवस्य क्रोडमभ्यलीयत । ( ५६ ) तच्छवाकर्षिणोऽमर्षिणो व्याघ्रस्य प्राणान्बाणो बाणासनय- न्त्रमुक्तोऽपाहरत् । लोलालको बालकोऽपि शबरैरादाय कुत्रचिदुपानीयत् । कुमारमपरमुद्वहन्ती मद्दुहिता कुत्र गता न जाने । साहं मोहं गता केनापि कृपालुना वृष्णिपालेन स्वकुटीरमावेश्य विरोपितव्रणाभवम् । ततः स्वस्थीभूय भूयः क्ष्माभर्तुरन्तिकमुपतिष्ठासुरसहायतया दुहितुरनभिज्ञात- तया च व्याकुलीभवामि' इत्यभिदधाना 'एकाकिन्यपि स्वामिनं गमि- ष्यामि' इति सा तदैव निरगात् । ', मूर्तिमान् । आघ्रातुं हन्तुम् । उद्ग्रग्राव्णि उन्नतप्रस्तरे । मदीयपाणिभ्रष्टो मम हस्तच्यु- तः । कपिलाया धेनोः शवस्य मृतदेहस्य । क्रोडमङ्कम् । अभ्यलीयत प्रच्छन्नोऽभवत् । ( ५६ ) अमर्षिणः क्रुद्धस्य । बाणः शरः । बाणासनयन्त्रं धनुस्तस्मान्मुक्तः प्रक्षिप्तः । विलोलाश्चञ्चला अलकाश्चूर्णकुन्तला यस्य सः । आदाय गृहीत्वा । कुत्र- चिदज्ञातस्थाने । अपरमन्यं यमजयोर्मध्ये एकं तद्दुहितुरङ्कस्थमित्यर्थः । उद्वहन्ती धारयन्ती । कृपालुना दयावता । वृष्णिपालेन मेषपालेन* । आवेश्य प्रवेश्य । विरोपित औषधादिना चिकित्सितो व्रणो यस्याः सा । स्वस्थीभूय सुस्था भूत्वा अहमिति शेषः । भूयः पुनरपि । क्ष्माभर्तुः भूपतेः प्रहारवर्मणः । अन्तिकं समीपम् । उपतिष्ठासुः प्रयातुमिच्छुः । असहायतया सहायाभावात् । अनभिज्ञतया निरुद्दिष्ट- तया । अभिदधाना कथयन्ती । णाधे मुखविवरको फैलाये हुए साक्षात् क्रोधकी मूर्तिके सदृश कोई व्याघ्र हमारी ओर हम दोनोंको खानेको दौड़ा। उससे भयभीत होकर मैं ऊबड़-खाबड़ जमीनपर गिर पड़ी तथा मेरे हाथसे छूटकर बालक एक मृत कपिला गौकी गोदमें गिर पड़ा और वहीं छिप गया। ( ५६ ) वह व्याघ्र ज्यों ही उस कपिला गौको खींचनेके लिए झपटा त्यों ही किसी व्याधके हाथसे छोड़े गये बाणसे वह व्याघ्र मार डाला गया और उस चञ्चल केश-कलाप- वाले बालकको कोई एक शबर लेकर वहाँसे न मालूम कहाँ भाग गया। दूसरे बालकको लेकर मेरी पुत्री भी कहाँ चली गयी यह भी मुझसे अज्ञात है। मैं गिरनेसे मूर्च्छित हो गयी थी अतः एक दयालु ग्वालेने मुझे अपने घर ले जाकर मेरे घावोंकी मरहम पट्टी की तथा मुझे चङ्गा किया। अब मैं स्वस्थ होकर अपने महाराजके समीप जाना चाहती हूँ। किन्तु मैं एकाकिनी हूँ एवं पुत्रीके लोप होनेपर और दुखी हूँ तथा रो रही हूँ। अस्तु जैसा भी हो मैं महाराजके पास अवश्य जाऊँगी। ऐसा कहती हुई वह वहाँसे चली गयी।
- गोपालेन ।