भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 273, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 273

चतुर्थोच्छ्वासः ] बालबोधिनीव्याख्यासहितम् । २७३ ( १५ ) अनवसितवचन एव मयि महानाशीविषः प्राकाररन्ध्रेणो- दैदयच्छिरः । तमहं मन्त्रौषधबलेनाभिगृह्य पूर्णभद्रमब्रवम्—'भद्र, सिद्धं नः समीहितम् । अनेन तातमलक्ष्यमाणः संकुले यदृच्छया पातितेन नाम दंशयित्वा तथा विषं स्तम्भयेयं यथा मृत इत्युदास्येत । त्वया तु मुक्त- साध्वसेन माता मे बोधयितव्या—'यो यक्ष्या वने देव्या वसुमत्या हस्ता- पितो युष्मत्सूनुः सोऽनुप्राप्तः पितुरवस्थां मदुपलभ्य बुद्धिबलादित्थमा- चरिष्यति । त्वया तु मुक्तत्रासया राज्ञे प्रेषणीयम्—'एष खलु क्षात्रधर्मो ( १५ ) अनवसितवचने-असमाप्तवाक्ये । आशीविषः सर्पः । प्राकाररन्ध्रेण- भित्तिच्छिद्रेणः । उदैरयत्-ऊर्ध्वंचकार । तं सर्पम् । मन्त्रौषधिवलेन-मन्त्रौ- षधिप्रभावेण । अभिगृह्य-धृत्वा । समीहितम्-अभिलषितम् । अनेनेति-संकुले जनसंबाधे अलक्ष्यमाणोऽन्यैरदृश्योहं यदृच्छया स्वेच्छया पातितेन निःक्षिप्तेनानेन सर्पेण तातं पितरं कामपालमित्यर्थः दंशयित्वा दष्टं कारयित्वा {विषं तथा तेन प्रकारेण स्तम्भयेयं निश्चलं कुर्यां यथा येन प्रकारेण मृतो विनष्ट इति जनैरूदा- स्येतोपेक्ष्येत । त्वया पूर्णभद्रेण । मुक्तसाध्वसेन त्यक्तभयेन । माता कान्तिमती । यो युष्मत्सूनुः भवत्याः पुत्रः । यक्ष्या तारावल्या । वसुमत्याः राजहंसमहिष्याः । अनुप्राप्तः समागतः । मत् मम सकाशात् । बुद्धिबलाद् बुद्धिप्रभावात् । इत्थं- वक्ष्यमाणप्रकारम् । त्वया कान्तिमत्या । मुक्तत्रासया—त्यक्तशंकया । राज्ञे शस्त्रसज्जित योद्धाओंको मारकर पिताको बचा सकता हूँ । किन्तु, जनसमूहमें यदि कोई मेरे पिताके शरीरपर प्रहार कर देगा तो मेरा यह प्रयास भस्ममें होमके सदृश विफल हो जायगा । (१५) मेरा वाक्य पूरा भी न हो पाया था कि प्राकार ( चहार दीवारी ) की दीवालके छेदमेंसे एक बड़े भारी साँपकी मूड़ी दिखाई दी । उस साँपको मैंने अपने मन्त्र और औषध बलसे पकड़ लिया और पूर्णभद्रसे कहा—'हे सौम्य ! अब मेरा अभिलषित मनोरथ सिद्ध हो गया । जिस समय जनसमूह एकत्र हो जायगा उसी समय मैं अदृश्य होकर स्वेच्छासे इस साँपको अपने पिता कामपालके ऊपर छोड़ करके उनको दंशित करा दूंगा । फिर उसके विषको स्तम्भित कराकर पिताको मृततुल्य प्रदर्शित करूंगा और इस कारणसे सभी उदास हो जायेंगे । आप निर्भय होकर मेरी माता कान्तिमतीसे कह दीजियेगा कि आपका वह पुत्र जिसे राजवाहनकी परिचर्याके लिये रानी वसु- मतीके हाथमें यक्षिणी साप आयी थी, इस जगहपर आ गया है तथा अपने पिताकी दशा, मेरे द्वारा, ज्ञात करके अपनी बुद्धिकी शक्तिसे उक्त रीतिसे व्यवहार करेगा।