दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

चतुर्थोच्छ्वासः ] बालविबोधिनीव्याख्यासहितम् । २८५ घोषं जीवग्राहमग्रहीषम् । आकृष्य च तमहिमिवाहिशत्रुः स्फुरन्तममु- नैव भित्तिरन्ध्रपथेन स्त्रैणसंनिधिमनैषम् । आनीय च स्वभवनमायस- निगडसंदितचरणयुगलमवनमितमलिनवदनमश्रुबहलरक्तचक्षुषमेकान्ते- जनयित्रोरदर्शयम् । अकथयं च बिलकथाम् । (२८) अथ पितरौ प्रहृष्टतरौ तं निकृष्टाशयं निशाम्य बन्धने निय- म्य तस्या दारिकाया यथार्हेण कर्मणा मां पाणिमग्राहयेताम्। अनाथकं च तद्राज्यमस्मदायत्तमेव जातम् । प्रकृतिकोपभयात्तु मन्मात्रा मुमुक्षितोऽपि न मुक्त एव सिंहघोषः । तथास्थिताश्च वयमङ्गराजः सिंहवर्मा देवपादानां णमुल्। अग्रहीषम्-आक्रान्तवान् । तं सिंहघोषम् । अहिं सर्पम् । अहिशत्रुर्ग- रुडः। स्फुरन्तं-जीवन्तम् । स्त्रैणसन्निधिं-स्त्रीणां समूहः स्त्रैणं तस्य समीपम् । स्वभवनमस्मद्गृहम् । आयसेति-आयसनिगडेन-लौहशृङ्खलेन संदितं बद्धं चरणयुगलं यस्य तम्। अवनमितमलिनवदनं-नम्रीकृतविवर्णमुखम् अश्रुबहलेति- अश्रुना नयनजलेन बहलरक्तं अतिलोहितं चक्षुर्यस्य तम् । जनयित्रोः मातापित्रोः । (२८) तं सिंहघोषम् । निकृष्टाशयं-नीचचित्तम् । निशाम्य दृष्ट्वा-बन्धने- कारागृहे । दारिकायाः कन्यायाः मणिकर्णिकायाः । यथार्हेण कर्मणा-यथाविधि । अग्राहयेतां ग्राहितवन्तौ । अनाथकं-रक्षितृशून्यम् । अस्मदायत्तं-अस्मदधीनम् । प्रकृतिकोपभयात्-प्रजाविद्वेषशंकयां । मन्मात्रा-कान्तिमत्या । मुमुक्षितः मोक्तु- मिष्टः । तथास्थिताः-तदवस्थाः । कृतकर्मा-कृतकार्यः । इति-इति हेतोः । अमित्राभियुक्तं शत्रुणा-आक्रान्तम् । एनं सिंहवर्माणम् । अभ्यसराम-अभिमुख- पकड़ लिया। वहाँसे फिर राजाको मैं ऐसे जकड़कर उसी सुरङ्ग मार्गसे उन स्त्रियोंके समूहतक ले आया जैसे साँप को उसका शत्रु गरुड़ ले आता है। तदनन्तर उस राजाको मैं अपने भवनमें ले आया और वहाँ ला करके उसे लोहेकी शृङ्खलासे उसके दोनों पाँव बाँध दिये । (मारे लज्जाके) उसका मुख मलिन और नीचा हो गया एवं अत्यन्त आँसू गिरनेसे उसकी आँखें लाल-लाल हो गयीं। तब मैने अपने जननी-जनकको उसे दिखाया और सुरङ्गकी सारी कथा कह सुनायी । (२८) तत्पश्चात् प्रसन्नमनसे मेरे जननी-जनकने उस राजा सिंहघोषको देखा और बन्दी बनाकर उसकी कन्या मणिकर्णिकाके साथ मेरा विवाह यथाशास्त्र करा दिया । वह राज्य भी नेतृहीन होनेसे मेरे ही हाथमें आ गया। प्रजावर्गके क्रोधके भयके कारण मेरी माता कान्तिमतीने उस राजाको छोड़ देना चाहा किन्तु, उस राजा सिंहघोषने मुक्त होना पसन्द न किया । जब हम लोग इस प्रकारसे रह रहे थे, तब अंगराज सिंहवर्मा,