दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF ३३८ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां हर्षकिलकिलारवमकुर्वन्मां चापूजयन् । दुर्वांरा तु सा नौरनुकूलवात- नुन्ना दूरमभिपत्य कमपि द्वीपं निबिडमाशिलिष्टवती । तत्र च स्वादु पानी- यमेधांसि कन्दमूलफलानि संजिघृक्षवो गाढपातितशिलावलयमवाताराम । तत्र चासीन्महाशैलः । सोऽहम् 'अहो रमणीयोऽयं पर्वतनितम्बभागः, कान्ततरेयं गन्धपाषाणवत्युपत्यका, शिशिरमिदमिन्दीवरारविन्दमकर- न्दबिन्दुचन्द्रकोत्तरं गोत्रवारि, रम्योऽयमनेकवर्णहुसुममञ्जरीभरस्तरुव- नाभोगः' इत्यतृप्ततया दृशा बहुबहु पश्यन्नलक्षिताध्यारूढक्षोणीधरशि- स्तेनैवेत्यर्थः । तं भीमधन्वानम् । हर्षकिलकिलारवं-हर्षजनिताव्यक्तध्वनिम् । दु- र्वारा अप्रतिरोध्या । नौः तरिः । अननुकूलेति-अननुकूलेन प्रतिकूलेन वातेन वायुना नुन्ना प्रेरिता । अभिपत्य उपेत्य । द्वीप समान्ततो जलवेष्टितं भूमिभागम् । आश्लिष्टवती प्राप्तवती । तत्र द्वीपे । स्वादु मधुरम् । पानीयं जलम् । एधांसि काष्ठानि । संजिघृक्षवः संग्रहीतुकामाः । गाढेति-गाढमतिदृढं पातितानि जले निःक्षिप्तानि शिलावलयानि वलयाकारपाषाणानि 'लङ्गर' इति भाषाप्रसिद्धानि यस्मिंस्तद् यथा तथेति क्रियाविशेषणम् । अवाताराम-अवतीर्णा द्वीपे इति शेषः । तत्र द्वीपे । महाशैलः विशालः पर्वतः । पर्वतनितम्बभागः शैलमध्यप्रदेशः कटक इति यावत् । कान्ततरा अतिमनोरमा । गन्धपाषाणवती मनःशिलादिधातुमयी । उपत्यका पर्वतासन्नभूमिः । उपत्यकाद्रेरासन्ना भूमिरूर्ध्वमधित्यकेति कोषः । शिशिरं शीतलम् । इन्दीवरेति-इन्दीवराणां नीलकमलानामरविन्दानां कमलानाञ्च मकरन्दविन्दुभिर्मधुकणैश्चन्द्रकोत्तरं मेचकप्रचुरम् । जले तैलादिपतनेन मयूर- बर्हवन्नानावर्णं तज्जलं भवतीति प्रसिद्धम् । गोत्रवारि पर्वतनिर्झरसलिलम् । अनेक- वर्णेति-अनेकवर्णानां नानाविधानां कुसुममञ्जरीणां पुष्पवल्लरीणां भरोऽतिशयो यत्र सः । तरुवनाभोगः वृक्षप्रधानारण्यविस्तारः । अतृप्ततया सतृष्णया । दृशा चक्षुषा । प्रतिकूल वायु चलनेसे वह मेरी नाव अप्रतिरोधित होकर बहती हुई एक द्वीपके किनारेपर लगी। उस द्वीपसे स्वादिष्ट जल और काठ तथा कन्द-मूल-फलोंको एकत्रकर नावपर धरनेकी इच्छासे नाविकों ( मल्लाहों ) ने एक बड़ा भारी लंगर डालकर नाव रोक दी और उस द्वीपमें उतर पड़े । उस द्वीपमें एक विशाल पर्वत था । मैंने कहा- 'इस पर्वतका मध्य प्रदेश अति रमणीय है । इस पर्वतकी उपत्यका गन्ध-पाषाणवती है तथा अति मनोरम है । इस पर्वतका जल शीतल है तथा कमलों एवं नीलकमलोंसे परिपूर्ण होते हुए नानावर्णवाला .स्वच्छ है । अर्थात्-इसके झरनोंका जल अत्यन्त विशद है । इस शैलमें, अनेक वर्गोंके पुष्पोंकी मञ्जरियोंसे परिपूर्ण तथा मनोहर वृक्षावलीसे युक्त वनस्थल हैं।' ऐसी पर्वतीय शोभाको देखती हुई मेरी आँखें तृप्ति नहीं पा रहीं, Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu