भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 347, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 347

भूत्वा वस्त्रान्तपिनद्धशालिप्रस्थो भुवं बभ्राम । 'लक्षणज्ञोऽयम्' इत्यमुष्मै कन्याः कन्यावन्तः प्रदर्शयांबभूवुः । यां काञ्चिल्लक्षणवतीं सवर्णां कन्यां दृष्ट्वा स किल स्म ब्रवीति —'भद्रे, शक्नोषि किमनेन शालिप्रस्थेन गुणवद- न्नमस्मानभ्यवहारयितुम्' इति । स हसितावधूतो गृहाद्गृहं प्रविश्याभ्रमत् । (२७) एकदा तु शिबिषु पट्टने सह पितृभ्यामवसितमहर्द्धिमवशीर्ण- भवनसारां धात्र्या प्रदर्श्यमानां काञ्चन विरलभूषणां कुमारीं ददर्श । अस्यां संसक्तचक्षुश्चातर्कयत्—'अस्याः खलु कन्यकायाः सर्व एवावयवा

समीक्ष्य-अदृष्ट्वा । कार्त्तिकः-कृतान्तं दैवं जानातीति तथा सामुद्रिकः । कार्त्ता- न्तिको लक्षणज्ञ इति कोषः । नाम भूत्वा-तद्व्याजेन । वस्त्रान्तेति-वस्त्रान्तेन वसनप्रान्तभागेन पिनद्धो बद्धः शालिप्रस्थो धान्यसमुदायो येन सः। भुवं देशान्तरम् । अमुष्मै शक्तिकुमाराय । कन्यावन्तः कन्यापितरः । लक्षणवतीं सुलक्षणाम् । सवर्णां समानजातीयाम् । स शक्तिकुमारः । गुणवत् । सुस्वादु । अभ्यवहारयितुं खादयितुम् । हसितावधूतः-कृतोपहासस्तिरस्कृतश्च । अभ्रमत् भ्रमितुमारेभे । (२७) शिविषु कावेरीदक्षिणतीरस्थदेशविशेषेषु । पट्टने नगरे । पितृभ्यां जननीजनकाभ्याम् सह साकं अवसिता निःशेषिता महती ऋद्धिः सम्पद् यस्यास्ताम् । मातापितृहीनां नष्टसम्पदन्वेत्यर्थः । अवशीर्णभवनसारां-जीर्ण- गृहमात्रावशेषां विनष्टगृहसारधनां वा । धात्र्या उपमात्रा । विरलभूषणां स्वल्पा- लङ्काराम् । अस्यां कुमार्याम् । संसक्तचक्षुः आबद्धदृष्टिः। मनसि विचारयामास ।

शक्तिकुमार अपने वस्त्रमें प्रस्थपरिमाण धान बांधकर पृथिवीपर घूमने लगा । 'यह हस्तरेखाविशारद है' ऐसा ज्ञात करके कन्याके अभिभावकगण अपनी-अपनी कन्या- ओंकी हस्तरेखा आदि उसे दिखाने लगे । किसी एक अपने जातिकी (वर्णकी) लक्षणवती कन्याकी हस्तरेखा देखकर उसने कहा—'हे सौम्ये ! क्या इस प्रस्थ परिमाण धानद्वारा आप स्वादु युक्त भोजन बना कर मुझे खिला सकती हैं।' उस कन्याने उसपर हंस दिया तथा तिरस्कृत ( उपहासित ) होकर वह शक्तिकुमार इस घरसे उस घरमें प्रवेश करते हुए भ्रमण करने लगा । (२७) भ्रमण करते हुए एक दिन उस शक्तिकुमारने कावेरी नदीके दक्षिण भागके एक नगरमें उपमाता द्वारा प्रदर्शित एक कन्या देखी । जिस कन्याके माता-पिता मर चुके थे और उसके गृहकी सम्पत्ति भी विनष्ट हो चुकी थी, केवल एक टूटा-फूटा घर बचा था और एक-दो आभूषण उसके शरीरपर अलंकृत थे । उस कन्याके ऊपर आबद्ध- २३ द० कु० उ०

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · पृष्ठ 347, कुल 474 में से · BharatKosha