दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

४०२ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां संशयः । तच्चेदिच्छस्यनेकशास्त्रज्ञानधीरधिषणैरधिकृतैरितरैश्च हितैषि- गणैराकलप्य जालिकशतं चानाय्य, अन्तरङ्गनरशतैर्यथेष्टदृष्टान्तरालं सरः क्रियते, रक्षा च तीरात्त्रिंशद्दण्डान्तराले सैनिकजनेन सादरं रचनीया । कस्तत्र तज्जानाति यच्छिद्रेणारयश्चिकीर्षन्ति' इति । (१७) तत्त्वस्य हृदयहारि जातम्, तदधिकृतैश्च तत्र कृत्ये रन्ध्रदर्श- नासहैरिच्छां च राज्ञः कन्यकातिरागजनितां नितान्तनिश्चलां निश्चित्यार्थ अनेकशास्त्राणां ज्ञानेनाभ्यासेन धीरा अविचलिता धिषणा बुद्धियेषां तैस्तादृशैः अधिकृतैः तव सचिवादि कार्याधिकारिभिः । इतरैरन्यैश्च हितैषिगणैः तव हिता- कांक्षिभिः । आकलप्य-तैः सह विचार्य । जालिकशतं-जालोपजीविधीवरवर्गम् । आनाय्य आकार्य संगृह्येति यावत् । अन्तरङ्गेति-अन्तरङ्गाणामात्मीयानां नराणां शतम् । यथेष्टेति-यथेष्टं यथाकामं दृष्टं परीक्षितमन्तरालं मध्यभागो यस्य तथाभूतम् । सरः जलाशयः । रक्षा चेति-तीरात् तटप्रदेशात् त्रिंशद्दण्डान्तराले- दण्डश्चतुर्हस्तप्रमाणो लगुडविशेषः त्रिंशत्परिमित्तानां दण्डाना मन्तराले व्यवधाने तीरात् विशत्यधिकशत हस्तपरिमित दूरवर्त्तिनि स्थाने इत्यर्थः सादरं सावधानं सैनिकजनेन रक्षा रक्षास्थानं रचनीया करणीया । कथमिति चेत्-तदाह यद् छिद्रेण रन्ध्रेणारयः शत्रवः चिकीर्षन्ति कर्तुमिच्छन्ति तत् को ज्ञातुं प्रभवेत् अतः सर्वतो रक्षा विधातव्येति । (१७) तत् महद्वचनम् । तु-किन्तु । अस्य जयसिंहस्य । हृदयहारि मनो मतम् । तदधिकृतैः राज्याधिकारिवर्गैः । तत्र कृत्ये तस्मिन् जलप्रवेशेन रूपान्तर- प्राप्तिरूपकर्मणि । रन्ध्रदर्शनासहैः दोषावलोकनाक्षमैः । इच्छां कन्याप्राप्त्य- भिलाषम् । कन्यकायामतिरागेण अत्यन्तप्रेम्णा जनितमुत्पादिताम् तथा नितान्त- निश्चलाम् । अतिदृढाम् । विशेषणद्वयं इच्छायाः । निश्चित्य-अवधार्य । अर्थः कर लीजिये । फिर जालोपजीवी ( धीवर ) वर्गोंको एकत्र करके तथा अपने आत्मीय जनोंसे तालाबके अन्तरालको यथारुचि परीक्षित कराकर, तालाबके तीरसे १२० हाथकी दूरीपर सावधानीपूर्वक अपने सैनिकोंसे रक्षा कराकर तालाबमें प्रवेश करियेगा । क्योंकि- यह कौन जान सकता है कि, शत्रु कहाँ पर है । वे शत्रुगण सुराखमें से प्रवेश कर लेते हैं । (१७) यह राय उस राजाके मनको हरणकर्त्री हुई । उस राजाके अधीनस्थ सेवकगणोंद्वारा उस जलप्रवेशका निषेध नहीं किया गया । क्योंकि वे लोग जान गये थे कि राजाका उस राजपुत्रीपर उत्पन्न प्रेम अति दृढ है । ऐसा निश्चय करके