भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 470, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 470

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF

४७० दशकुमारचरितम्।

वद्भक्तिमुपलप्स्यते। भवन्तश्च पितृसन्निधौ न सुखमवाप्स्यन्ति' इति। महर्षेराज्ञामधिगम्य ते पितुर्बानप्रस्थाश्रमाधिगमप्रतिषेधाग्रहमत्यजन्। राजवाहनं पुष्पपुरेऽवस्थाप्य तदनुज्ञया सर्वेऽपि परिजनाः स्वानि स्वानि राज्यानि प्रतिपाल्य स्वेच्छया पित्रोः समीपे गतागतमकुर्वन्। एवमव- स्थितास्ते राजवाहनप्रमुखाः सर्वेऽपि कुमारा राजवाहनाज्ञया सर्वमपि वसुधावलंयं न्यायेन परिपालयन्तः परस्परमैकमत्येन वर्तमानाः पुरंदर- प्रभृतिभिरप्यतिदुर्लभानि राज्यसुखान्वन्वभूवन्। इति श्रीमद्दामहोपाध्यायकविकुलसार्वभौमनिखिलविद्याकुमुदिनी- शर्वरीश्वरसरस्वतीनिःश्वसितकविदण्डिपण्डितविरचितं दशकुमारचरितं सम्पूर्णम्।

<center>—❧❦❧—</center>

वयसि वर्तमान इति भावः। न सुखमवाप्स्यन्तीत्यस्यायं भावः—पितुः समीपे- ऽवस्थानेन भवतां स्वाधीनता न भविष्यति। स्वाधीनस्य यथा सुखं न तथा पराधीनस्येति। वानप्रस्थाश्रमाधिगमस्य वानप्रस्थाश्रमग्रहणस्य प्रतिषेधो निषे- धस्तस्याग्रहो निर्बन्धस्तम्। गतागतं यातायाताम्। वसुधावलंयं भूमण्डलम्। पूर्वबङ्गजनेद्योतिग्रामेऽस्मिन् धानुकशव्यके। कुब्जात्रेयमणवंश-प्रादुर्भूतो द्विजाग्रणीः॥ शशिभूषणतामाप्तास्तातो मे शशिभूषणः। जननी शारदादेवी काश्यापान्वयसम्भवा॥ महामहाद्युपाध्यायो द्वितीय इव गौतमः। स वामाचरणन्यायाचार्यवर्यो ममाग्रजः॥ ताराचरणनामाहं किङ्करोऽस्मि विपश्चिताम्। व्याख्यां दशकुमारस्य कौतुकेन व्यधामिमाम्॥ शाकेऽग्निरसस्र्त्विन्दुमिते मकरसंक्रमे। विश्वेशानुग्रहात्काश्यां समाप्तिसमयमागतम्॥ इति श्रीताराचरणभट्टाचार्यकृता बालविबोधिनी टीका समाप्ता।

आश्रम सेवन करनेसे न रोका—अपने हठको त्याग दिया। राजवाहनको पुष्पपुरमें राज्यसिंहासनपर बैठाकर वे सब अपने-अपने राज्यका शासन करने लगे। स्वेच्छासे कभी-कभी पिता-माताके दर्शनार्थ आ जाया करते। इस रीति से वे सभी कुमार राज्य- वाहनकी आज्ञासे पूरे भूमण्डलका न्यायसे शासन करने लगे। एकमत होकर राज्य करते हुए उन लोगों द्वारा, इन्द्रादि देवोंको जो सुख प्राप्त नहीं होते, वे अति दुर्लभ सुख- भोग भोगे गये। इस प्रकार पं० श्री केदारनाथशर्मा कृत 'बालक्रीड़ा' हिन्दी टीका समाप्त हुई।

<center>—❧❦❧—</center>

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · पृष्ठ 470, कुल 474 में से · BharatKosha