भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 52, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 52

५२ दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां ( २१ ) प्रमोदाश्रुपूर्णो राजा पुलकिताङ्गं तं गाढमालिङ्ग्य 'अये सौम्य सोमदत्त !' इति व्याजहार । ततः कस्यापि पुन्नागभूरुहस्य छायाशीतले तले संविष्टेन मनुजनाथेन सप्रणयमभाणि—'सखे ! कालमेतावन्तं, देशे कस्मिन्, प्रकारेण केनास्थायि भवता, संप्रति कुत्र गम्यते, तरुणी केयम्, एष परिजनः संपादितः कथम्, कथय' इति । ( २२ ) सोऽपि मित्रसंदर्शनव्यतिकरापगतचिन्ताज्वरातिशयो मुकु- लितकरकमलः सविनयमात्मीयप्रचारप्रकारमवाचत्— इति श्रीदण्डिनः कृतौ दशकुमारचरिते द्विजोपकृतिर्नाम द्वितीय उच्छ्वासः ॥ ( २१ ) प्रमोदाश्रुभिः सुहृदवलोकनानन्दजनितनेत्रवारिभिः पूर्णः । पुलकिताङ्गं रोमाञ्चितशरीरम् । सौम्य सुन्दर मनोहरेति यावत् । व्याजहार उवाच । पुन्नागभू- रुहस्य नागकेसरवृक्षस्य । संविष्टेनोपविष्टेन । मनुजनाथेन राज्ञा । सम्पादितः प्राप्तः । ( २२ ) सोऽपि सोमदत्तोऽपि । मित्रस्य सुहृदः सन्दर्शनव्यतिकरेण अवलोकन- व्यापारेण अवगतो विनष्टः चिन्ताज्वरातिशयो यस्य सः । मुकुलितकरकमलः बद्धाञ्जलिः । आत्मीयप्रचारप्रकारं निजभ्रमणवृत्तान्तम् । इति श्रीताराचरणभट्टाचार्यकृतायां बालविवोधिनीसमाख्यायां दशकुमारचरितव्याख्यायां द्वितीयोच्छ्वासः । पैरोंका अपने शिरसे स्पर्श किया। चरणोंके स्पर्शके समय उसके शिरसे मल्लिकाकी मालाएं गिरी पड़ रही थीं। ( २१ ) आनन्दाश्रुसे परिपूर्ण राजवाहनने आनन्दविभोर होकर उस पुलकितांग पुरुषका गाढ़ांलिंगन छातीसे लगाकर किया और कहा—'अये सौम्य सोमदत्त ।' तब एक पुंनाग (नागकेसर) वृक्षकी शीतल छाया में बैठकर राजवाहनने कहा—हे सखे ! इतने समय किस देशमें रहे तथा क्या करते रहे ? अधुना कहाँ जाते हो ? यह तरुणी स्त्री कौन है ? इन सब परिजनोंसे कैसे भेंट हुई ? सभी बातें समझाओ । ( २२ ) यह सुनकर सोमदत्त भी बड़ा प्रसन्न हुआ तथा मित्रसमागमसे उत्पन्न हर्षके द्वारा चिन्तायुक्त ज्वरसे रहित होकर अपने करकमलोंकी अञ्जलि बांधकर विनयसे बतलाने लगा । इस प्रकारसे द्वितीय उच्छ्वासकी बालक्रीड़ा हिन्दी टीका समाप्त हुई ।