दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF

प्रथमोच्छ्वासः ] व्याख्याद्वयोपेतम् । ६

(१०) रत्नोद्भवोऽपि वाणिज्यनिपुणतया पारावारतरणमकरोत् । (११) इतरे मन्त्रिसूनवः पुरन्दरपुरातिथिषु पितृषु यथापूर्वम- न्वतिष्ठन् । (१२) ततः कदाचिन्नानाविधमहदायुधनेपुण्यरचितागण्यजन्यराज- न्यमौलिपालिनिहितनिशितसायको मगधनायको मालवेश्वरं प्रत्यग्रसङ्ग्रा- मघस्मरं समुत्कटमानसारं मानसारं प्रति सहेलं न्यक्कृतजलधिनिर्घोषा- हङ्कारेण भेरीझाङ्कारेण हठिकाकर्णनाक्रान्तभयचण्डिमानं दिग्दन्तावलवलयं

र्थः । दुर्विनीतो दुर्निवारोऽशिष्टो वा । जनकाग्रजन्मनोः पितुर्ज्येष्ठसहोदरस्य च । शासनादेशम् । (१०) पारावारतरणं समुद्रलङ्घनेन द्वीपान्तरगमनम् । (११) इतरे अन्ये । पुरन्दरपुरस्य महेन्द्रनगरस्यातिथिषु प्राघुणिकेषु सत्सु, स्वर्गंतेषु मृतेषु इति शेषः । यथापूर्वं पितृपुरुषानुक्रमेण । अन्वतिष्ठन्मन्त्रित्वमकुर्वन् । (१२) नानाविधानामनेकप्रकाराणां महतां विशालानामायुधानाम्स्त्राणां नैपु- ण्येन प्रयोगकौशलेन रचितेषु सम्पादितेष्वगण्येष्वसंख्येयु जन्येषु युद्धेषु राजन्यानां क्षत्रियाणां मौलिपालिषु किरीटप्रान्तभागेषु निहिता निक्षिप्ता निशितास्तीक्ष्णाः सायका बाणा येन सः । विजितानेकभूपाल इत्यर्थः । मगधनायको राजहंसः । मा- लवेश्वरं मालवाधिपतिम् । प्रत्यग्रे नवीने संग्रामे युद्धे घस्मरं शत्रु भक्षणशीलम् । समु- त्कटोऽतिशयितो मानो बलमदं एव सारः स्थिरांशो यस्य तम् । मानसारं तन्नामानं नरपतिं प्रति लक्ष्यीकृत्य । सहेलं सावज्ञम् । न्यक्कृतस्तिरस्कृतो जलधेः सागरस्य निर्घोषाहङ्कारो निर्घोषविषयेऽभिमानो येन तथाविधेन भेरीझाङ्कारेण दुन्दुभिशब्देन हठिकाकर्णनात् सहसा श्रवणात् आक्रान्तः प्राप्तो भयस्य चण्डिमा चण्डत्वं यं तम् । दिग्यां ये दन्तावला गजा ऐरावतादयस्तेषां वलयं मण्डलं विघूर्णयन् सञ्चालयन् ।

पाल अपने पिता तथा बडे भाइयोंकी शिक्षाओंका अनादर करके भूलोकमें इतस्ततः भ्रमण करने लगा । (१०) रत्नोद्भव व्यापारमें कुशल होकर समुद्र पार करके द्वीप-द्वीपान्तरोंमें यात्रा करने चला गया । (११) अन्य शेष मन्त्रियोंके पुत्र अपने-अपने पिताओंकी मृत्युके पश्चात् उनके स्थानमें-पिताओंके पदोंपर-कार्य करने लगे । (१२) तब एक वार, अनेक प्रकारके शस्त्रोंकी कलाओंमें निपुण एवं कई वार युद्ध करनेमें प्रवीण, नृपतियोंके सिरोंमें तेज-तेज बाण मारनेवाले मगधदेशाधिपति, थोड़े ही दिनों पहले समरमें विजय प्राप्त करनेवाले प्रबलाभिमानी मालवेश्वर मानसारके ऊपर क्रोध

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu