दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

१० दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां विघूर्णयन्निजभरनमन्मेदिनीभरेणायस्तभुजगराजमस्तकबलेन चतुरङ्गब- लेन संयुतः सङ्ग्रामाभिलाषेण रोषेण महताविष्टो निर्ययौ । (१३) मालवनाथोऽप्यनेकानेकपयूथसनाथो विग्रहः सविग्रह इव साग्रहोऽभिमुखीभूय भूयो निर्जगाम । (१४) तयोरथ रथतुरगखुरक्षुण्णक्षोणीसमुद्भूते करिघटाकटस्रव- निजभरेण स्वभारेण नमन्त्या अधोगच्छन्त्याः पृथिव्या भरेण भारेण । अत्र करणे तृतीया । आयस्तं क्लिष्टमतिपीडितं भुजगराजस्य वासुकेर्मस्तकबलं शिरसां धारण- सामर्थ्यं येन तथाभूतेन, अत्र कर्त्तरि तृतीया । चतुरङ्गबलेन गजवाजिरथपदातिरूप- चतुर्विधसैन्येन संयुतः सहितः । संग्रामाभिलाषेण युद्धाकाङ्क्षया । महता अतिश- यितेन रोषेण क्रोधेनाविष्टः समाक्रान्तः सन् । मगधराजो निर्ययौ निर्जगाम । युद्धमा- योधनं जन्यम्। मौलिः किरीटे धम्मिल्ले चूडायाम् । पालिः कर्णलतायां स्यात्प्रदेशे पंक्तिच्छिद्योः । दन्ती दन्तावलो हस्तीति च कोशः । (अत्र असम्बन्धे सम्बन्ध- रूपातिशयोक्तिरनुप्रासश्चेत्यनयोः संसृष्टिः । घस्मर इत्यत्र च 'सृघस्यदः क्मरच्' इत्यनेन क्मरच्) । (१३) मालवनाथः मानसारः । अनेकैरसंख्यातैः अनेकपानां हस्तिनां यूथैः स- मूहैः सनाथो युक्तः । द्विरदोऽनेकपो द्विप इत्यमरः । विग्रहः समरः । सविग्रहः सश- रीरः मूर्त्तिमान् । साग्रहः युद्धाभिनिवेशवान् । भूयः पुनरपि । (१४) अथ निर्गमनानन्तरम् । तयोर्मगधराजमालवराजयोः । रथैः रथचक्रैः तुरगाणां अश्वानां खुरैः शफैः क्षुण्णायाः पिष्टायाः क्षोण्याः पृथिव्याः समुद्भूते उत्थिते उत्पन्ने वा धूलीपटले इत्यस्य विशेषणम् । करिघटानां हस्तिसमूहानां कटेभ्यो गण्डेभ्यः स्रवन्त्या करके समुद्रके महाघोषको तिरस्कृत करनेवाले, दुंदुभियोंकी ध्वनियोंको हठात् श्रवण करनेसे भयभीत दिग्गजोंको कँपानेवाले, अपने भारसे दबो हुई पृथ्वीके भारसे भुजंगराजके मस्तकको व्यथित करनेवाली चतुरंगिणी—हाथी, घोड़े, पैदल और रथोंसे सज्जित— सेना लेकर, युद्धार्थ निकल पड़े । (१३) शरीरधारी संग्रामस्वरूप मालवेश्वर भी अनेक हाथियोंकी सेनाको लेकर आग्रहके साथ युद्धके लिये पुनः अपने पुरसे निकल पड़ा । (१४) उसके पश्चात् उन दोनोंमें संग्राम छिड़ गया । उस युद्धकालमें रथोंके पहियोंसे तथा घोड़ोंके खुरोंसे चूर्ण की हुई पृथ्वीसे उत्पन्न धूलि एवं हाथियोंके कपोलोंसे बहनेवाली मदधारासे सिक्त धूलिपटल नूतन वल्लभोंको वरण करनेके निमित्त आयी देव-कन्याओंके

• उत्प्रेक्षानुप्रासयोः सङ्करः ।