द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

१२२ द्रव्यगुणः । स्विन्नं निष्पीडितं शाकं स्नेहसंस्कारितं हितम् । अस्विन्नं स्नेहरहितमपीडितमतोऽन्यथा ॥ १८ ॥ स्विन्नं मांसं कटु स्नेहगोरसाम्लफलैः सह । बृंहणं रोचनं बल्यं खालिष्कस्तु सदा गुरुः ॥१९॥ तदेव गोरसादानं सुरभि द्रव्यसंस्कृतम् । विद्यात् पित्तकफोत्क्लेदि बलमांसाग्निवर्द्धनम्२० परिशुष्कं स्थिरं स्निग्धं हर्षणं प्रीणनं गुरु । रोचनं बलमेधाग्निमांसौजःशुक्रवर्द्धनम् ॥ २१ ॥ तदेवोल्लुप्तपिष्टत्वादुल्लुप्तमिति भाषितम् । परिशुष्कगुणैर्युक्तं ज्ञेयं पथ्यतमं गुरु ॥ २२ ॥ सूचिकटाहन्यायेन व्यञ्जनप्रधानमांसात् पूर्वं शाकमाह स्विन्नमिति। अतः पूर्वोक्तात्। अन्यथेति अहितमित्यर्थः ॥१८॥ मांसव्यञ्जनानां विशेषाणां गुणमाह स्विन्नमिति । खालिष्को वक्ष्यमाणपरिशुष्काख्यमांसव्यञ्जनभेदः । अन्ये तु वेशवाराख्य- मांसव्यञ्जनभेद इत्याहुः ॥ १९ ॥ तस्यैव मांसस्य प्रदिग्धत्वेन प्रसिद्धस्य गुणमाह तदिति । आदानं घनद्रवावापः गोरस एव आदानं यस्य तद्गोरसादा- नम् ॥ २० ॥ तस्यैव मांसस्य परिशुष्कत्वेन प्रसिद्धस्य गुणमाह परि- शुष्कमिति । परिशुष्कप्रदिग्धयोर्लक्षणं यथा । सिक्थं बहु घृते घृष्टं मुहुरुष्णांबुसेचितम् । जीरकाद्यैर्युतं मांसं परिशुष्कं तदुच्यते । तदेव गोरसादानं प्रदिग्धमिति विश्रुतम् ॥ २१ ॥