द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

६८ द्रव्यगुणः। भव्यं स्वादु कषायाम्लं हृद्यमास्यविशोधनम् । पित्तश्लेष्महरं ग्राहि गुरु विष्टम्भि शीतलम् ॥१३॥ अम्लवेतसमत्यम्लं तीक्ष्णं स्निग्धञ्च दीपनम् ॥१४॥ वातापहं तिन्तिडीकमामं पित्तबलाशकृत् । ग्राह्युष्णं दीपनं रुच्यं सम्पक्वं कफवातनुत् ॥१५॥ अम्लिकायाः फलं पक्वं तस्माच्चाल्पतरं गुणैः ॥१६ कषायविषदत्वाच्च सौगन्ध्याच्च रुचिप्रदम् । अवदंशक्षमं रुच्यं वातलं लवलीफलम् ॥ १७ ॥ जम्बीरं वातकफनुद् गुरु पित्तप्रकोपणम् । तृष्णाशूलकफोत्क्लेशच्छर्द्दिश्वासनिवारणम् ॥१८॥ नागरङ्गं दुर्जरञ्च गुरु वातविनाशनम् ॥ १९ ॥ पियालो मगधे स्वनामख्यातः ॥ १२ ॥ भव्यं तालफलोपमं केवलवल्कलसंहतिमात्रमिति चन्द्रिका भानुमती च । अन्ये तु कर्मरङ्गफलं भव्यमाहुः ॥१३॥ अम्लवेतसं चैकलमिति उत्तरदेशे ख्यातम् ॥ १४ ॥ तिन्तिडीकं महार्द्रकम् न तु तिन्तिडीफलम् चरके सुश्रुते च पृथगेवाम्लिकायाः फलमित्यादिना तद्गुणपाठात् । पुरुषोत्त- मस्तु तिन्तिडीफलमम्लिकायाः फलमिति भ्रान्त्या महार्द्रक- गुणं पृथगेव पठति । तत्पुनरविरोधाज्जृम्भितम् ॥ १५ ॥ अम्लिकायाः फलं तिन्तिडीफलम् ॥ १६ ॥ अवदंशक्षममिति लवलीफलं प्राश्य द्रव्यान्तरे रुचिर्भवति इत्यर्थः ॥ १७ ॥