द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

द्रव्यगुणः। ८५ भौमानाम्भसां प्रातः सर्वेषां ग्रहणं मतम्। तदा हि शैत्यं नैर्मल्यं तौ चापां परमौ गुणौ ॥ ३५ आन्तरीक्षन्तु वर्षासु कौपमौद्भिदमेव च। अगस्त्योदयनैर्मल्यात् सर्वं शरदि शस्यते ॥ सरस्तड़ागसम्भूतं हेमन्ते जलमिष्यते। कौपचौण्डे वसन्ते तु ग्रीष्मे प्रास्रवणौद्भिदे ॥ कौपं प्रावृषि सर्वं वा संस्कृतं वारि चेष्यते ॥ ३६ ॥ हठशैवलपङ्कादिसञ्छन्नं दोषलञ्च तत्। इदानीं भौमानां जलानां ग्रहणकालमाह भौमाना- मिति ॥ ३५ ॥ इदानीं कालविशेषे जलविशेषोपयोगमाह आन्तरीक्ष- मिति ॥ ३६ ॥ ननु वर्षासु आन्तरीक्षमिति यदुक्तं तन्नोपपद्यते जतूकर्णि- दिविरोधात्। तथा हि वर्षासु चरन्ति घनैः महोरगा वियति कीटलूताश्च। तद्विषजुष्टमपेयं खजलमगस्त्योदयात् पूर्वम् ॥ इत्यनेन खजलस्य वर्षासु निषेधात्। अन्यत्राप्युक्तम्। वलाहकाद्याः सविषाः कीटलूताश्च खेचराः। तद्विषोत्सर्गसंसर्गादग्राह्यं तत्तदा जलम् ॥ इति। अत्र केचित् वर्षाशब्दो वर्षान्ते आश्वयुजे वर्त्तते तेनाश्विने गृहीतस्यान्तरीक्षस्यैव तत्रोपयोगः। भाद्रे तु आन्त- रीक्षजलानुकारिणो भौमजलस्य कौपौद्भिदयोर्वा उपयोग इति न विरोध इत्याहुः। तन्न। आश्विने अगस्त्योदयेन सर्वजल- स्यैव प्रसन्नत्वादिति प्रतिनियमानुपपत्तेः। किञ्च माहेन्द्रं तप्त- ८