गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

१४२ आयुर्वेदौयग्रन्थमाला । [ लेहाधिकारः प्रस्थं घृतस्य द्विगुणं च कुर्यात्क्षौद्रं ततो मन्थहतं निदध्यात् । पलं पलं प्रातरतः प्रलिह्यात्पश्चात्पिबेत्क्षीरमतन्द्रितश्च ॥ ३१ ॥ एतद्धि मेध्यं परमं पवित्रं चक्षुष्यमायुष्यमथ यशस्यम् । यक्ष्माणमाशु व्यपहन्ति चैव पाण्ड्वामयञ्च क्षतमूर्ध्वरक्तम्॥ श्वासं च हन्ति स्वरभेदकासं हृद्दाहगुल्मग्रहणीगदांश्च न चात्र किंचित्परिवर्जनीयं रसायनं चैतदुपास्यमानम् ॥३२ अर्शसि भल्लातकावलेहः । भल्लातकसहस्रं तु द्रोणेऽपां विधिवत्पचेत् । ततः पादावशिष्टं तु पुनरग्नावधिश्रयेत् ॥ ३४ ॥ गुडस्य तु तुलां दत्त्वा तत्र भूयो विपाचयेत् । त्र्यूषणं त्रिफला दन्ती चित्रको हस्तिपिप्पली ॥ ३५ ॥ चव्यञ्चामेोदापाठाश्च पिप्पलीमूलमेव च । एषां द्विपलिकान्भागान् सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ॥३६॥ लेहीभूते ततः पश्चात्प्रक्षिपेन्मतिमान्भिषक् । शीतीभूते ततः पश्चाच्चातुर्जातपलं क्षिपेत् ॥ ३७ ॥ उदुम्बरसमां मात्रां खादयेच्च यथाबलम् । अर्शांसि ग्रहणीदोषं प्लीहानं विषमज्वरम् ॥ ३८ ॥ दुष्टगुल्मोदरं हन्ति मन्दाग्नित्वमरोचकम् । कासश्वासहरो हृद्यो भल्लातकगुडः स्मृतः ॥ ३९ ॥ ग्रहण्यां कल्याणको गुडावलेहः । प्रस्थत्रये ह्याममलकीरसस्य शुद्धस्य दत्त्वाऽर्धतुलां गुडस्य । चूर्णीकृतैर्ग्रन्थिकजीरचव्यव्योषेभकृष्णाहपुषाजमोदैः ॥ ४० ॥ विडङ्गसिन्धुत्रिफलायवानीपाठाग्निधान्यैश्च पलप्रमाणैः । दत्त्वा त्रिवृच्चूर्णपलानि चाष्टौ ह्यष्टौ च तैलस्य पचेद्यथावत् ४१ तं भक्षयेदक्षकफलप्रमाणं यथेष्टचेष्टं त्रिसुगन्धियुक्तम् । अनेन सर्वे ग्रहणीविकाराः सश्रासकासस्वरभेददोषाः ॥ ४२॥