गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

५.] गदनिग्रहः । १४३ पाण्डूदरं गुल्मभगन्दरात्तिमेदःसमुत्थं च विकारजातम् । शाम्यन्ति, चायं चिरमन्दवह्नेर्हतस्य पुंस्त्वस्य च वृद्धिहेतुः ४३ स्त्रीणां च वन्ध्यामयनाशनः स्यात्कल्याणको नाम गुडः प्रतीतः। भृष्ट्वैषत्रिवृतां तैले त्रिसुगन्धि पिचुं पिचुम् । सिद्धे विधेयमत्रैव गुडे कल्याणपूर्वके ॥ ४४ ॥ कार्श्ये पञ्चजीरकावलेहः । कुस्तुम्बर्यो यवानी समरिचमगधा दीप्यकाजाजिचव्याः पथ्या श्यामा च मूलं कृमिहरहपुषे कारवी शीतकञ्च । शुण्ठीवन्दाकनागोद्भवशतकुसुमा मेथिका चाक्षभागाः कंसेल्लाङ्गागयुग्मं सकलगणमिदं चूर्णयेदौषधानाम् ॥४५॥ सर्पिःप्रस्थं प्रदद्याद्गुडपलदशभिः साधयेन्मन्दवह्नौ क्षीरप्रस्थैश्चतुर्भिः स च सकलगदान्हन्ति युक्तस्त्रिगन्धैः । लेहोऽयं चानिलघ्नः कृशबलजननः शोधनश्चार्त्तवस्य या स्त्री गर्भं न धत्ते जनयति तनयं दीर्घजीवानुयुक्तम् ४६ योनिरोगे पञ्चजीरकावलेहः । जीरकं हपुषा धान्यं यवानी बदराणि च । शताह्वां मेथिका हिङ्गुपत्रिका कामवृक्षकम् ॥ ४७ ॥ पिप्पलीपिप्पलीमूलमजमोदा च वाष्पिका । चित्रकं च पलांशानि तथा चैव चतुःपलम् ॥ ४८ ॥ कसेरुकं नागरं च कृष्णा जीरकमेव च । गुडस्यार्धशतं दद्याद्धृतप्रस्थं तथैव च ॥ ४९ ॥ क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं शनैर्मृद्वग्निना पचेत् । पञ्चजीरक इत्येष सूतिकानां प्रशस्यते ॥ ५० ॥ गर्भार्थिनीनां नारीणां प्रदुष्टे चैव मारुते । विंशतिर्व्यापदो योनेः कासं श्वासं स्वरक्षयम् ॥ ५१ ॥ हलीमकं पाण्डुरोगं दौर्गन्ध्यं कृच्छ्रमूत्रताम् । हन्ति पीनोन्नतकुचाः पद्मपत्रायतेक्षणाः ॥ ५२ ॥