गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

पलाशंकान् समापोथ्य जलद्रोणे विपाचयेत् ॥ ४५ ॥ चतुर्भागावशेषं तु कषायमवतारयेत् । रास्त्रां शताह्वां मधुकं पिप्पलीं नागरं वचां ॥ ४६ ॥ कुष्ठं हरेणुकां मांसीं प्रियङ्गि्वन्द्रयवान् बिडम् । सैन्धवं शृङ्गवेरं च यवक्षारं सचित्रकम् ॥ ४७ ॥ मधूलिकां व्याघ्रनखं पालिकान् श्लक्ष्णपेषितान् । पचेत्तैलाढकं पूतमारानालपयोयुतम् ॥ ४८ ॥ एतदभ्यञ्जनं श्रेष्ठं नस्यकर्मानुवासने । गृध्रसीमस्थिभङ्गं च ये च मन्दाग्नयो नराः ॥ ४९ ॥ अपस्मारं तथोन्मादं विद्रधिं मन्दगामिताम् । त्वग्गतांश्चापि ये वाताः शिरासन्धिंगताश्च ये ॥ ५० ॥ अश्वं वा वातसम्भग्नं नरं वा जर्जरीकृतम् । सर्वान् प्रशामयत्येतत्तैलमात्रेयपूजितम् ॥ ५१ ॥ स्थिरीकरणमेतद्धि वलीपलितनाशनम् । इन्द्रियाणां बलकरं वर्णौदार्यकरं तथा ॥ ५२ ॥ बल्यं प्रजाकरं श्रेष्ठं वृद्धकालेऽपि सेवितम् । पङ्गुर्वाऽप्यथवा खञ्जः पीत्वा तैलं प्रधावति ॥ ५३ ॥ वातरोगे तृतीयं प्रसारणीतैलम् । समूलपत्रामुत्पाट्य जातसारां प्रसारणीम् । कुट्टयित्वा पलशतं कटाहे समधिश्रयेत् ॥ ५४ ॥ दशमूली बला रास्ना तथा सहचरामृते । शतावरी श्वदंष्ट्रा च एरण्डः कपिकच्छुका ॥ ५५ ॥ पृथग्दशपलान् भागांस्तथैव समधिश्रयेत् । वारिद्रोणे समायुक्तं चतुर्भागावशेषितम् ॥ ५६ ॥ काञ्जिकसमभागं तु तैलमत्र प्रदापयेत् । प्रशस्ते ऽहनि दिने कार्ये नक्षत्रे चापि शोभने ॥ ५७ ॥