गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

गदनिग्रहः। ६९ मुखं च पद्मप्रतिमं ससुगन्धिसमीरणम् । गन्धतैलमिदं नाम्ना सर्ववातविकारनुत् । राजार्हमेतत्कर्तव्यं राज्ञामेव विचक्षणैः ॥ ४३२ ॥ इति श्रीसोढलग्रथिते गदनिग्रहे तैलाधिकारो द्वितीयः । अथातस्तृतीयश्चूर्णाधिकारः । गुल्मे हिङ्ग्वाद्यं चूर्णम् । हिङ्गु त्रिकटुकं पाठां हपुषामभयां सठीम् । अजमोदाजगन्धे च तिन्तिडीकाम्लवेतसम् ॥ १ ॥ दाडिमं पौष्करं धान्यमजाजीं चित्रकं वचाम् । द्वौ क्षारौ लवणे द्वे च चव्यं चैकत्र चूर्णयेत् ॥ २ ॥ चूर्णमेतत्प्रयोक्तव्यमन्नपानेऽप्यनत्ययम् । प्राग्भक्तमथवा पेयं मद्येनोष्णोदकेन वा ॥ ३ ॥ पार्श्वहृद्बस्तिशूलेषु गुल्मे वातकफात्मके । आनाहे मूत्रकृच्छ्रे च गुदयोनिरुजासु च ॥ ४ ॥ ग्रहण्यार्शोविकारेषु प्लीहपाण्डामयेऽरुचौ । उरोविबन्धे हिक्कायां श्वासे कासे गलग्रहे ॥ ५ ॥ भावितं मातुलुङ्गस्य चूर्णमेतद्रसेन वा । बहुशो गुटिकाः कार्याः कार्मुकाः स्युस्ततोऽधिकाः॥६॥ शूले द्वितीयं हिङ्ग्वाद्यं चूर्णम् । हिङ्गुग्रन्थिकधान्यकाग्निकवचाचव्याग्निपाठाः सठी वृक्षाम्लं लवणत्रयं त्रिकटुकं क्षारद्वयं दाडिमम् । पथ्यापुष्करवेतसाम्लहपुषाजाज्याजगन्धैः कृतं चूर्णं भावितमेतदार्द्रकरसे स्याद्बीजपूरस्य च ॥ ७ ॥ आध्मानग्रहणीविकारगुदजान् गुल्मानुदावर्तकान् प्रत्याध्मानगरोदराश्मरिरुजस्तूणीद्वयारोचकान् !