गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

१४६	गौतमधर्मसूत्राणि

त्यात्मना सह षष्ठपर्यन्तं पिण्डं दद्यात् । सप्तमे तु निवृत्तिः। पञ्चमे वेति पुत्रिकापुत्रविषयमेतत् । अत्र बौधायनः—कथं खलु पुत्रिकापुत्रस्य पिण्डदानम् । एतत्तेऽमुष्यै पितः, मम पितामह ये च त्वामनु, एतत्तेऽमुष्यै पितामह मम प्रपितामह ये च त्वामनु, एतत्तेऽमुष्यै प्रपितामह मम प्रपितामह ये च त्वामन्विति । अस्यैवं पिण्डं ददतः पञ्चमे प्राप्ते पिण्डनिवृत्तिः । मात्स्यपुराणे—

लेपभाजश्चतुर्थाद्याः पित्राद्याः पिण्डभागिनः । सप्तमः पिण्डदस्त्वेषां सापिण्ड्यं साप्तपौरुषम् ॥ इति ॥ १२ ॥

सातवीं यां पाँचवी पीढ़ी में पिण्ड की निवृत्ति हो जाती है (छठीं पीढ़ी तक सपिण्डता रहती है, सातवीं में उसकी निवृत्ति हो जाती है, उसके उपरान्त सगोत्रता होती है और पुत्री के पुत्र के विषय में पाँचवी पीढ़ी में ही पिण्डनिवृत्ति होती है) ॥ १२ ॥

जननेऽप्येवम् ॥ १३ ॥

शावमाशौचं दशरात्रमित्यादेः प्रभाते तिसृभिरित्यन्तस्यातिदेशः । यथा शावमाशौचं तथा जननेऽपोति द्रष्टव्यम् ॥ १३ ॥

जिस प्रकार मृत्यु का आशौच होता है उसी प्रकार जन्म का भी आशौच समझना चाहिए ॥ १३ ॥

मातापित्रोस्तन्मातुर्वा ॥ १४ ॥

तज्जननाशौचं मातापित्रोर्वा मातुरेव वा । मुख्यत्वाज्जनन्यः पितुः प्रागेव । ज्ञातीनां तत्र व्याघ्रः—

सूतकं तु सपिण्डानां पित्रोर्वा मातुरेव वा ॥ इति ।

मातापित्रोर्वा तन्निमित्तत्वादिति । मनुस्तु—

जननेऽप्येवमेव स्यान्निपुणां शुद्धिमच्छताम् । सर्वेषां शावमाशौचं मातापित्रोस्तु सूतकम् ॥ इति ।

याज्ञवल्क्यः—

त्रिरात्रं दशरात्रं वा शावमाशौचमिष्यते । ऊनद्विवर्ष उभयोः सूतकं मातुरेव हि ॥ इति ।

बौधायनः—जनने तावन्मातापित्रोर्दशाहमाशौचे । मातुरित्येके । तत्परिहरणात् । पितुरित्येके । शुक्रप्राधान्यात् । अयोनिजा ह्यपि पुत्राः श्रूयन्ते । मातापित्रोरेव तु संसर्गसामान्यात् ।

अङ्गिराः—

नाशौचं सूतके प्रोक्तं सपिण्डानां कथंचन । मातापित्रोरशौचं स्यात्सूतकं मातुरेव च ॥