गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)
Gautama Dharmasutra Hindi
महर्षि गौतम द्वारा
स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 284, कुल 360 में से
संदर्भ में पढ़ेंसानुवाद-मिताक्षरावृत्तिसहितानि २१७
न कर्हिचिन्मातापितृयोरवृत्तिः ॥ १५ ॥
न कस्यांचिदप्यवस्थायां मातापित्रोरवृत्तिरशुश्रूषा कर्तव्या किन्तु पतितयोरपि तयोर्नमस्कारादिका शुश्रूषा कर्तव्या। तथा चाऽऽपस्तम्बः- माता पुत्रस्य भूयांसि कर्माण्यरभते तस्यां शुश्रूषा नित्या पतितायामपीति ॥ १५ ॥
किसी भी स्थिति में (पतित होने पर) माता और पिता के साथ अनुचित व्यवहार नहीं करना चाहिए ॥ १५ ॥
दायं तु न भजेरन् ॥ १६ ॥
तदीयं तु धनं तदभावे न भजेरन्पुत्रादयः। राजगामि तद्भवति ॥१६॥
(माता पिता के पतित होने पर) पुत्र उनकी सम्पत्ति न ग्रहण करे (उनका धन राजा को प्राप्त होता है) ॥ १६ ॥
ब्राह्मणाभिशंसने दोषस्तावान् ॥ १७ ॥
यो ब्राह्मणमभिशंसति तस्य सन्तं दोषं प्रथमं ख्यापयति तस्य दोषस्तावान्भवति यावान्कर्तुरिति। यथाऽऽहापस्तम्बः—
दोषं दृष्ट्वा न पूर्वः परेभ्यः पतितस्य समाख्याने स्यादूर्जयेश्चैनं धर्मेषु। इति ॥ १७ ॥
किसी ब्राह्मण पर कोई दोष मढ़ने पर दोष मढ़ने वाला ही उस दोष के पाप का भागी होता है ॥ १७ ॥
द्विरनेनसि ॥ १८ ॥
अनेनसि विषये दोषाभिशंसने द्विर्दोषोऽस्य भवति। द्विर्द्विगुणः। अत्राभिशंसनमात्रे दोष उक्तः। मानवे तु—
पतितं पतितेत्युक्त्वा चोरं चोरेति वा पुनः।
वचनात्तुल्यदोषः स्यान्मिथ्या द्विद्दोषभाग्भवेत् ॥ इति।
पातित्यचौर्यविषयमभिशंसनमुक्तम्। वसिष्ठस्तु—ब्राह्मणमनृतेनाभिशस्य पतनीयेनोपपतनीयेन वा मासम्मभक्षः शुद्धवतीरावर्तयेत्पूतो भवतीति विज्ञायते ॥ १८ ॥
यदि वह व्यक्ति निर्दोष हो जिस पर दोष मढ़ा गया हो तो दोष मढ़ने वाले को उस कुकर्म का दूना पाप लगता है ॥ १८ ॥
दुर्बलहिंसायां च विमोचने शक्तश्चेत् ॥ १९ ॥
दुर्बले प्रबलेन हिंस्यमाने यः शक्तः सन्न मोचयति तस्यापि तावान्दोषो यावान्हिंसितुः ॥ १९ ॥