गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)
Gautama Dharmasutra Hindi
महर्षि गौतम द्वारा
स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 304, कुल 360 में से
संदर्भ में पढ़ेंसानुवाद-मिताक्षरावृत्तिसहितानि २३७
मूत्रपुरीषरेतसां च प्राशने ॥ ३ ॥
मूत्रादीनां च प्राशने तप्तकृच्छ्रसहितः पुनःसंस्कारः प्रायश्चित्तम्। इदं बुद्धिपूर्वविषयम्।
भुक्त्वाऽतोऽन्यतमस्यान्नममत्या क्षपणं त्र्यहम्।
मत्या भुक्त्वा चरेत्कृच्छ्रं रेतो विण्मूत्रमेव च॥ इति।
अज्ञानात्प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंसृष्टमेव च।
पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः॥ इति च।
कण्वश्च स्पष्टमाह—
रेतोमूत्रपुरीषाणां प्राशने मतिपूर्वके।
नाश्नीयाच्च त्र्यहं मत्या तप्तकृच्छ्रं चरेद् द्विजः ॥इति॥३॥
मूत्र, मल और वीर्य निगल जाने पर भी उपर्युक्त प्रायश्चित्त विहित है ॥ ३ ॥
श्वापदोष्ट्रखराणां चाङ्गस्य ॥ ४ ॥
व्याघ्रादयो वनचराः श्वापदाः। उष्ट्रखरौ प्रसिद्धौ। तेषामङ्गं मांसचर्मादि। तस्य प्राशने तप्तकृच्छ्रः पुनःसंस्कारश्च। बुद्धिपूर्वाभ्यास उभयं मिलितम्। सकृद्बुद्धिपूर्वे चाबुद्धिपूर्वाभ्यासे च तप्तकृच्छ्रः। सकृदमतिपूर्वे संस्कार एव भवति ॥ ४ ॥
व्याघ्र आदि मांसभक्षी पशु, ऊँट और गदहे का मांस खा लेने पर भी उपर्युक्त प्रायश्चित्त होता है ॥ ४ ॥
ग्राम्यकुक्कुटसूकरयोश्च ॥ ५ ॥
ग्राम्यकुक्कुटसूकरयोश्चाङ्गस्य प्राशन एतदेव प्रायश्चित्तम्। विषयव्यवस्था च पूर्ववत् ॥ ५ ॥
पालतू मुर्गे और सूअर के मांसभक्षण का भी यही प्रायश्चित्त है ॥ ५ ॥
गन्धाघ्राणे सुरापस्य प्राणायामा घृतप्राशनं च ॥ ६ ॥
यस्तु सुरापस्तस्य तं सुरागन्धमाजिघ्रति न पुनः शरीरगन्धं नापि भाण्डस्थायाः सुराया गन्धं तस्य प्राणायामास्त्रयो घृतप्राशनं च प्रायश्चित्तम्। ब्राह्मणस्य मिलितम्, क्षत्रियस्य प्राणायामाः। वैश्यस्य घृतप्राशनमिति। सोमपस्य विशेषो मनुना दर्शितः—
ब्राह्मणस्य सुरापस्य गन्धमाघ्राय सोमपः।
प्राणानप्सु त्रिराचम्य घृतं प्राश्य विशुध्यति ॥ इति।