गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

सानुवाद-मिताक्षरावृत्तिसहितानि २४७

दर्शनं गवामग्नेर्वेत्यौशनसं नियमकालादन्यत्र । जाबालिगृहे द्विजग्रहणा- च्छूद्रस्य न विधिर्न प्रतिषेधः ॥ २२ ॥

चण्डाल आदि अपवित्र व्यक्ति को देखने पर प्राणायाम करके सूर्य का दर्शन करे ॥ २२ ॥

अभोज्यभोजनेऽमेध्यप्राशने वा निष्पुरीषीभावः ॥ २३ ॥

नित्यमभोज्यं केशकीटावपन्नमित्यारभ्याभोज्यान्युक्तानि । तानि च बहुप्रकाराणि । जातिदुष्टानि लशुनादीनि । कालदुष्टानि पर्युषितादीनि । परिग्रहदुष्टान्युत्सृष्टादीनामन्नानि । संसर्गदुष्टानि केशकीटायुपहतानि । क्रियादुष्टान्याचमनोत्थानव्यपेतादीनि । तेषामभोज्यानां भोजने च । मेध्यं पवित्रम् । अमेध्यमपरिशुद्धं स्थानपात्रपाकस्पर्शप्रदात्रादिना । तेषाममेध्यानां प्राशने च निष्पुरीषीभावः कार्यः । यथा निष्पुरीषमुदरं भवति तथा कार्यम् ॥ २३ ॥

अभोज्य पदार्थ का भोजन करने पर तथा अपवित्र पदार्थ निगलने पर उस समय तक उपवास करे जबतक पेट पूर्णतः खाली न हो जाय ॥ २३ ॥

तत्कथम्—

त्रिरात्रावर[ म् ]भोजनम् ॥ २४ ॥

तिस्रो रात्रीर्न किञ्चिद् भुञ्जीत । न किञ्चित्खादयेत् । न किंचित्पिबेत् । एवं निष्पुरीषीभावोऽवाप्यते । अवरग्रहणाच्चतूरात्रादेरपि भावः( लाभः ) । परमेण सप्तरात्रम् । तथा चाऽऽपस्तम्बः-अभोज्यं भुक्त्वा नैष्पुरीष्यं तत्सप्तरात्रेणावाप्यत इति ॥ २४ ॥

इसके लिये वह कम से कम तीन दिन और रात तक उपवास करे ॥ २४ ॥

सप्तरात्रं वा स्वयंशीर्णान्युपभुञ्जानः फलान्यनति-

क्रामन् ॥ २५ ॥

शुध्यतीति शेषः । अथवा नोपवसेत् किंतु स्वयंशीर्णानि स्वयंपतितानि फलानि भुञ्जानोऽनतिक्रामन्नस्वादुफलोपलम्भे तदतिक्रमेण स्वादुफलान्तरग्रहणार्थमगच्छन्सप्तरात्रमेवं कुर्वन् शुध्यति ॥ २५ ॥

अथवा सात दिन-रात तक स्वयं गिरे हुए फलों को खाकर रहने से पवित्र होता है ॥ २५ ॥

प्राक्पञ्चनखेभ्यश्छर्दनं घृतप्राशनं च ॥ २६ ॥

तत्रैवाभोज्यप्रकरणे पञ्चनखाश्च शल्यकेत्यादिभिरष्टभिः सूत्रैर्यान्त्य-