भारतकोश
गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

Gautama Dharmasutra Hindi

महर्षि गौतम द्वारा

स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished360 पृष्ठ

पृष्ठ 319, कुल 360 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 319

२५२ गौतमधर्मसूत्राणि

मैथुने कृते तस्यादानेऽपि न दोषः । नर्म परिहासस्तत्संयोगेऽनृतवचने न दोषः । तद्यथा भोक्तुकामं गृहमागतं श्यालादिकं प्रत्युच्यते—एहि मन्य ओदनं भोक्ष्यसे भुक्तः सोऽतिथिभिरित्येवंप्रायम् । आर्तसंयोग आर्तस्य दुःखोपशमायामृतवचने न दोषः । तेनैतेषु निमित्तेष्वनृतवचनेषु न प्रायश्चित्तमिति ॥ २९ ॥

कुछ आचार्यों के मतानुसार विवाह, मैथुन, उपहास में तथा रोगी व्यक्ति को सान्त्वना देने के लिए असत्यभाषण का दोष नहीं होता ॥ २९ ॥

न तु खलु गुर्वर्थेषु ॥ ३० ॥

गुरुप्रयोजनेषु विवाहादिष्वप्यनृतं न वक्तव्यम् ॥ ३० ॥

गुरु के सम्बन्ध में विवाहादि किसी स्थिति में असत्य भाषण न करे ॥ ३० ॥

कस्माद्यतः—

सप्त पुरुषानितश्च परतश्च हन्ति मनसाऽपि गुरोरनृतं
वदन्नल्पेष्वप्यर्थेषु ॥ ३१ ॥

इत इत्यात्मानं निर्दिशति । आत्मानमारभ्य सप्त पुरुषान्पुत्रपौत्रादीन्परतश्च सप्त पुरुषान्पितृपितामहादीन्हन्ति पीडयति पापेन योजयतीति । मनसाऽपि गुरोरनृतं चिन्तयन्नल्पेष्वपि प्रयोजनेषु किमङ्ग महत्सु वाचा वदन्निति ॥ ३१ ॥

क्योंकि यदि वह छोटी बात के लिए मन से भी गुरु के प्रति असत्य भाषण करने पर सात पहले की पीढ़ियों तथा सात बाद की पीढ़ियों का नाश करता है ॥ ३१ ॥

अन्त्यावसायिनीगमने कृच्छ्राब्दः ॥ ३२ ॥

अन्त्यावसायिनीनां गमने मैथुनाचरणे कृच्छ्राब्दः प्रायश्चित्तं संवत्सरं प्राजापत्यविधिनाऽवस्थानम् । बुद्धिपूर्व इदम् ॥ ३२ ॥

निम्नवर्ण की स्त्री से संभोग करने पर एक वर्ष तक कृच्छ्र व्रत करे ॥ ३२ ॥

अमत्या द्वादशरात्रः ॥ ३३ ॥

कृच्छ्रे प्रकृते द्वादशरात्रग्रहणं पराकोपसंग्रहणार्थम् । तथा च—
अन्त्यजानां तु गमने भोजने च प्रमापणे ।
पराकेन विशुद्धः स्याद्भगवानङ्गिरा ब्रवीत् ॥ इति ।
इदमपि रेतःसेकात्प्रागेवोपरतस्य । ऊर्ध्वं तु वासिष्ठम्—द्वादशरात्र-