भारतकोश
गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

Gautama Dharmasutra Hindi

महर्षि गौतम द्वारा

स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished360 पृष्ठ

पृष्ठ 338, कुल 360 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 338

सानुवाद-मिताक्षरावृत्तिसहितानि २७१

नमःस्वाहेति वा सर्वान् ॥ ९ ॥

अथवा सर्वान्नैव ग्रासान्नमः स्वाहेत्यनुमन्त्रयेत्। नमः स्वाहेत्यनयोर्विकल्पः। समुदितो मन्त्र इत्यन्ये ॥ ९ ॥

अथवा नमः स्वाहा कहकर सभी ग्रासों को अभिमन्त्रित करे ॥ ९ ॥

ग्रासप्रमाणमास्याविकारेण ॥ १० ॥

यावत्प्रमाणे ग्रासे ग्रस्यमान आस्यमविकृतं भवति तावत्तस्य प्रमाणम् ॥ १० ॥

जितना ग्रास ग्रहण करने से मुख विकृत न हो उतने ही परिमाण का ग्रास होना चाहिए ॥ १० ॥

चरुभैक्षसक्तुकणपावकशाकपयोदधिघृतमूलफलोदकानि हवींष्युत्तरोत्तरं प्रशस्तानि ॥ ११ ॥

हविष्यैरुपकल्पितो नवस्रावितो विशदसिद्धौदनश्चरुः। भैक्षं ब्रह्मचारिणा शिष्यादिना स्वयमानीतम्। गृहस्थस्य भिक्षाचरणनिषेधात्। चूर्णीकृता लाजाः सक्तवः। कणाः फलीकरणानि। यावकः पूर्वमुक्तः। अन्यानि प्रसिद्धानि। द्वादशैतानि हवींषि। तेषु च पूर्वस्मात्पूर्वस्मादुत्तरमुत्तरं प्रशस्तम्। तत्र द्रवाणां पत्रपुटादिना ग्रासकल्पना। तपांसि चैनःसु गुरुषु गुरूणि लघुषु लघूनि ॥ ११ ॥

चरु, भिक्षा में प्राप्त अन्न, सक्तु, कण, यावक, शाक, दूध, दही, घृत, मूल, फल और उदक ये हवियाँ हैं और उनमें पहले वाले से बाद वाला क्रमशः अधिक उत्तम होता है ॥ ११ ॥

पौर्णमास्यां पञ्चदश ग्रासान्भुक्त्वैकापचयेनापरपक्षमश्नीयात् ॥ १२ ॥

एवं चतुर्दश्यामपोष्यापरेद्युः पञ्चदश्यां पञ्चदश ग्राशानशित्वा ततः परमेकापचयेन द्विर्वचने सत्यर्थः स्पष्टो भवति प्रत्यहमेकैकापचयेनेति। सर्वमेवापरपक्षमश्नीयात्। तिथिह्रासे क्रमप्राप्ते नवमीभोजने यदा प्रातः पञ्च नाड्यो नवमी, अपरेद्युश्च दशमी नास्ति तदा पूर्वेद्युरागतायामेव नवम्यां नव ग्रासान्भुक्त्वाऽपरेद्युरेकादशीप्राप्तानेकादश ग्रासान्भुञ्जीत। दशमीप्राप्तानां दशग्रासानां लोपः। एवं तिथिवृद्धावेकादशग्रासे प्राप्ते यदा षड्विंशतिनाडिका दिवा दशमी चतस्र एकादशी, अपरेद्यु रात्रावपि