घेरण्ड संहिता (महर्षि घेरण्ड - सप्ताङ्ग हठयोग सटीक)

70 मुद्रा अमृतं ग्रसते सूर्यस्ततो मृत्युवशो नरः ॥ 29 The sun dwells at the root of the navel, and the moon at the root of the palate. The sun consumes the nectar of immortality and thus man is held in the sway of death. ऊर्ध्वं च योजयेत्सूर्यं चन्द्रं चाप्यध आनयेत् । विपरीतकरी मुद्रा सर्वतन्त्रेषु गोपिता ॥ 30 Put the sun up and bring the moon down. This Viparita- karani mudra is concealed in all the tantras. भूमौ शिरश्च संस्थाप्य करयुग्मं समाहितः । ऊर्ध्वपादः स्थिरो भूत्वा विपरीतकरी मता ॥ 31 Carefully place the head and both hands on the ground, raise the feet, and remain steady. This is considered to be Viparitakarani. You have just read 10% of the Gheranda Samhita. Go to YogaVidya.com to learn more. Feel free to share this with your friends and colleagues.

MUDRAS 71 विपरीतकरणी – Viparitakarani

Contributors JAMES MALLINSON is a graduate of Eton and Oxford, holds a master’s from the School of Oriental and African Studies, University of London, and returned to Oxford University for his doctorate. He has also spent years in India, living amongst the yogis. ॐ SANTOSHA VANESSA BOUCHARD, the woman in the photographs, is a lifelong practitioner of Yoga. She inspires her students through her love of Yoga. Michael L. Rixson has been a professional photographer since 1983 and a practitioner of Yoga since 1997. ॐ YOGAVIDYA.COM is dedicated to publishing excellent and affordable books about Yoga. It is completely indepen- dent of any commercial, governmental, educational, or religious institutions. 127

आदि-नाथाय नमः अस्तु तस्मै येन उपदिष्टा हठ-योग-विद्या। विभ्राजते प्रोन्नत-राज-योगाय ... ह-विद्या उपदिश्यते ॥ भ्रान्त्या बहु-मत-ध्वान्ते राज-योगम् अजानताम्। हठ-प्रदीपिकाम् धत्ते स्वा... न् प्रसादतः ॥ श्री आदि-नाथाय नमः अस्तु तस्मै येन उपदिष्टा हठ-योग-विद्या। विभ्राजते प्रोन्नत- ज-योगाय हठ-विद्या उपदिश्यते ॥ भ्रान्त्या बहु-मत-ध्वान्ते राज-योगम् अजानताम्। हठ-प्रदीपि... योगी जानीते तत् प्रसादतः ॥ श्री आदि-नाथाय नमः अस्तु तस्मै येन उपदिष्टा हठ-योग-विद्या। योगिना। केवलम् राज-योगम् अज... वात्मारामः अथवा तस्मै येन उपदिष्ट... वात्मारामेण योगि... हु-मत-ध्वान्ते रा... जानते। स्वात्मा... नमः अस्तु तस्मै ... रुम् नाथम् स्वात्... ॥ भ्रान्त्या बहु-म... गोरक्ष-आद्याः वि... आदि-नाथाय न... त्र ॥ प्रणम्य श्री-... विद्या उपदिश्यते... विद्याम् हि मत्स्येन... तत् प्रसादतः ॥ ... च्छोः अधिरोहि... म् राज-योगाय... पाकरः ॥ हठ-वि... योगी जानीते ... गम् आरोढुम् इ... योगिना। केवल... त्ते स्वात्मारामः स्वात्मारामः अथ... भ्राजते प्रोन्नत-र... म् नाथम् स्वात्मा... जानताम्। हठ-... न्द्र-गोरक्ष-आद्या... पदिष्टा हठ-योग... श्रेणी इव ॥ प्रणम्य... ध्वान्ते राज-योगम्... ठ-विद्याम् हि म... स्तु तस्मै येन उ... इच्छोः अधिरो... न्त्या बहु-मत-ध्वान्ते राज-योगम् अजानताम्। हठ-प्रदीपिकाम् धत्ते स्वात्मारामः कृपाकरः ॥ ह... दि-नाथाय नमः अस्तु तस्मै येन उपदिष्टा हठ-योग-विद्या। विभ्राजते प्रोन्नत-राज-योगम् आरो... विद्या उपदिश्यते काम् धत्ते स्वात्म... न् प्रसादतः ॥ श्री ... विभ्राजते प्रोन्न... ज-योगाय हठ-वि... ताम्। हठ-प्रदीपि... योगी जानीते तत् ... ठ-योग-विद्या। योगिना। केवलम् ... राज-योगम् अज... वात्मारामः अथवा योगी जानीते तत् प्रसादतः ॥ श्री आदि-नाथाय नमः अस्तु तस्मै येन उपदिष्ट...