गीतगोविन्दम् (महाकवि जयदेव - सम्पूर्ण १२ सर्ग व २४ अष्टपदी सटीक)
Gita Govinda of Jayadeva with Hindi Commentary
महाकवि जयदेव / पं. रामचन्द्र मिश्र द्वारा
पृष्ठ 243, कुल 448 में से
संदर्भ में पढ़ेंषष्ठः सर्गः—धृष्ट-वैकुण्ठः २११ द्वादशः सन्दर्भः। गीतम् ॥१२ ॥ गुणकरी रागेण रूपकतालेन गीयते। यह बारहवाँ प्रबन्ध गुणकरी राग तथा रूपक तालद्वारा गाया जाता है। पश्यति दिशि दिशि रहसि भवन्तम्। तदधर-मधुर-मधूनि पिवन्तम् ॥ नाथ हरे! सीदति राधाऽऽवासगृहे ॥१ ॥ध्रुवपदम् अन्वय—[राधा] रहसि (एकान्ते) दिशि दिशि (प्रतिदिशं) तदधरमधुर-मधूनि (तस्याः एव राधायाः अधरस्य मधुराणि मधूनि) पिवन्तं भवन्तं पश्यति; हे नाथ हरे, [त्वयि अनुरक्ततया सन्ताप एवानुभूतस्तया इति नाथशब्दः, त्वया च तस्या लज्जाधैर्यादि-हरणात् हरिशब्दोऽपि प्रयुक्तः] राधा वासगृहे (सङ्केतभवने) सीदति (त्वदागमनप्रतीक्षया क्रमशः अवसन्ना भवति) [त्वन्मयं जगत् प्रतिभाति तस्याः तथापि त्वं मनसापि तां न स्मरसीति सन्तापकत्वमेवेत्यर्थः] ॥१ ॥ अनुवाद—हे नाथ ! हे हरे ! श्रीराधा अपने आवास गृहमें सीझ रही हैं, अत्यन्त दुःखी हो रही हैं, स्वाधरके मधुर सुधापानमें सकुशल आपको मन-ही-मन सकल दिशाओंमें देख रही हैं। पद्यानुवाद— पल-पल दिशि दिशि देख रही है मधुर अधर रस पीते, कहाँ दूर हो, कहाँ निकट हो हे मेरे मनचीते ? हे हरि, राधा आवास गृहे कब तक वियोगका त्रास सहे ॥ बालबोधिनी—श्रीराधाकी चेष्टाओंका वर्णन करती हुई