गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

संख्या प्रोक्ता अङ्गिरसाः— 'ब्रह्मविष्टरसंज्ञौ द्वौ बर्हिषः समुदाहृतौ । कतिभिस्तु भवेद्ब्रह्मा कतिभिर्विष्टरः स्मृतः ? ॥ पञ्चाशद्भिः शरैर्ब्रह्मा तदर्द्धेन तु विष्टरः । ऊर्ध्वकेशो भवेद्ब्रह्मा लम्बकेशस्तु विष्टरः ॥ दक्षावर्त्तो भवेद्ब्रह्मा वामावर्त्तस्तु विष्टरः ।” इति ॥ कुशैरित्युपलक्षणं, तेन “पञ्चाशत्तृणकाब्रह्मा तदर्द्धेन तु विष्टरः” इति वचनं संगच्छते । एवञ्चकातीयसङ्ख्यानियमोक्तिरेतावत्कुशाद्यभावे इति द्रष्टव्यम् २१ इति श्रीमद्गोभिलीयगृह्यसूत्रव्याख्यायां “मृदुला”ssख्यायां मुकुन्दशर्म्मसङ्कलितायां प्र० प्रपाठकस्य षष्ठी कण्डिका ॥ १ ॥ ६ ॥ * ॥

अथ सप्तमी कण्डिका— अथोलू(दू)खलमुशले प्रक्षाल्य शूर्पञ्च पश्चादग्नेः प्रागग्रान् द- र्भानास्तीर्योपसादयति ॥ १ ॥ अथ द्रव्याण्यासाद्य (१)सम्प्रोक्ष्य च पूर्वमासादिते उलू(दू) खलमुशले शूर्पञ्चेत्येतत्त्रयम्— “मुशलोलूखले(२)वार्क्षे स्वायत्तौ सुदृढौ तथा । इच्छाप्रमाणे भवतः शूर्पं वैणवमेव च ॥” इति कर्म्मप्रदीपोक्तलक्षणं प्रक्षाल्य पश्चादग्नेः प्रागग्रान्दर्भान्नास्तीर्य तत्रो- पसादयति–स्थापयेदित्यर्थः(३) । पूर्वं खल्वग्नेरुत्तरतः समासादितानां शूर्पोल्लू- ( १ ) अथात्र चन्द्रकान्तभाष्ये विशेषः । अत्राथेति विशिष्टमानन्तर्यं द्योतयति कि- न्तत् ? यथोपयोगमुत्तरतोऽग्नेर्द्रव्याणामधोमुखानामुदगग्राणां पूर्वपूर्वक्रमेणासादनम् । वोक्षणं प्रोक्षणाद्भिः कृत्वा । तथाच कर्म्मप्रदीपः— “प्रागग्रे प्राङ्मुखोऽग्नेरुदगग्रं समीपतः । तत्तथाऽऽसादयेद्द्रव्यं यद्यथा विनियुज्यते ॥” इति । साङ्ख्यायनगृह्यञ्च । “उत्तरतोऽग्नेर्यथोपयोगमवाञ्चि पात्राण्यासादयेत्” इति । “द्रव्याणामुपक्लृप्तानां होमीयानां यथाक्रमम् । सादन्यन्वीक्षणङ्कुर्यादद्भिरभ्युक्षणन्तथा” ॥ इति च स्मृत्यन्तरम् ॥ ( २ ) पलाशखादिरयज्ञियकाष्ठनिर्मिते । अत्र “शूर्पन्तवैषीकमेवतु” इति क्वचित्पाठस्त- त्राप्यैषीकपदं वैणवस्याप्युपलक्षणम् । स्मृत्यन्तरसंवादात् ॥ ( ३ ) योऽङ्गविधौ द्रष्टव्य इदमङ्गेऽपीत्युक्तमधस्तान्न विस्मर्त्तव्यम् ।