गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

१३२ विवाहविधिः । [ ३ प्रपाठके अभुक्ता चैव सोमाद्यैः कन्यका तु प्रशस्यते ॥” इति । तदनेनाव्य(१)ञ्जनाऽरजस्काऽपयोधरा सोमाद्यैरभुक्ता कन्या आ- चार्येण प्रशस्यते । “नग्निका तु श्रेष्ठे”-(३।४।६) ति सूत्रेण(२) । अत्र तुशब्द- मभिदधान आचार्योऽस्याः प्रदानस्य विशेषतां सूचितवान् । यथाचाहाङ्गिराः— “सर्वेषामेव दानानामेकजन्मानुगं फलम् । हाटक-क्षिति-गौरीणां सप्तजन्मानुगम्फलम् ॥” इति । तथा च तत्तदपेक्षया नग्निकाऽधिकफलदात्रीति गोभिलीयतुश- ब्दार्थः ॥ ( अथकन्यादानफलम् ) भविष्ये— “ब्रह्मदेयान्तु यः कन्यामलङ्कृत्य प्रयच्छति । सप्तभूतानभविष्यांश्च स्वकुले सप्त मानवान् ॥ तेन कन्याप्रदानेन तारयिष्यत्यसंशयम् । लोकमाप्नोति हि तथा दत्तस्यैव प्रजापतेः ॥ कन्यया सह दत्तं हि द्रव्यञ्चैद्वसनादिकम् । सर्वं, शतगुणन्तस्य फलमुक्तं पुरातनैः । विष्णुपूजासमं पुण्यं भवेत्तत्पूजया ध्रुवम् ॥ इति । तत्पूजया—वरपूजया । “विप्रोऽसौ विष्णुरूपेण प्रतिगृह्णात्वमुं वधिम् ।” इति कन्यादानकाले पठितमन्त्रशेषदर्शनात् । कश्यपः— “अग्निष्टोमातिरात्राणां शतं शतगुणीकृतम् । तत्फलङ्कन्यकान्दत्त्वा मन्त्रहोमैरलङ्कृताम् ॥” इति । अलङ्कृतां कन्याम्मन्त्रैर्होमैश्च दत्त्वा दानविधि सम्यक्सम्पाद्य । लैङ्गपुराणम्— “यावन्ति सन्ति रोमाणि कन्यकायास्तनौ पुनः । तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते ॥ दासीदासासनाद्यञ्च भूषणाच्छादनादिकम् । क्षेत्राणि च धनञ्चापि तथान्यदपि दापयेत् ॥ यत्किञ्चिद्दीयते तत्र तदानन्त्याय कल्पते ॥” इति । दापयेत्-दद्यात् । स्वार्थे णिच् “रामाराज्यमचीकरद्”-तिवत् ॥ अत्र संवर्त्तः । ( १ ) व्यञ्जनं रोमादि ॥ ( २ ) अत्रैवं सुव्यक्तमुक्तवताऽऽचार्यपुत्रेणेदमेव सूत्रं व्याख्यातमित्यवगच्छामः ॥