गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

२ कण्डिका ] गोभिलगृह्यसूत्रे— १६३ अक्षारलवणा ह्येते क्षाराण्यान्ये प्रकीर्त्तिताः ॥” इति ॥ एवं स्मृत्युक्तमक्षारलवणमशितुं शीलं ययोस्तावक्षारलवणाशिनाविति । यत्तु—अक्षारलवणमकृत्रिमलवणमिति रघुनन्दनवर्णनन्तदसत्—क्षारपदस्य कृ- त्रिमपरत्वे लक्षणाप्रसङ्गादन्यद्वा किमपि नाशितव्यं स्यादिति न किञ्चिदेतत् ॥ ब्रह्मचारिणौ—निवृत्त(१)मैथुनौ । भूमाविति खट्वायाः प्रतिषेधार्थम् । न तु प्रस्तरकम्बला(२)दीनामपि । सहेति । पृथक्शय्याया निवृत्त्यर्थम् ॥ १५ ॥ अत्रार्घ्यमित्याहुः ॥ १६ ॥ अत्र—एतस्मिन्नवसरे । अर्घ्य—मर्हणं वरस्य । कन्यापित्रादिभिः कर्त्त- व्यमित्याहुराचार्याः । “षडर्घ्याभवन्ती”—ति वक्ष्यति ( ४।१।२३ ) तत्रयो- विवाह्यः सोऽर्घ्य वरः ॥ १६ ॥ आगतेष्वित्येके ॥ १७ ॥ एके तु आगतेषु आचार्या(३)दिषु ( ४।१।२४ ) षट्सुअर्घ्यमर्हणङ्कर्त्त- व्यमित्याहुः । तथाच विवाहार्थमागत एव वरेऽर्घ्यमुचितमिति—एके—इति— बहुवचनेन सपुरस्कार(४)मभिधानादुक्तम्भवति । अतएव— “मधुपर्कार्च्चितायैनां दद्यात्कन्यां सदक्षिणाम्” इत्यनेन न विरोधः । एवञ्च— “भुक्त्वा’समुद्वहेत्कन्यां सावित्रीग्रहणन्तथा । उपोषितः सुतान्दद्यादर्च्चिताय वराय तु ॥” इति वचनमेतस्मिन्कल्पे मधुपर्कभोजनपरम् । तथाच शास्त्रान्तरम्— “अशोककलिकापानं यज्ञे सोमलतारसम् । विवाहे मधुपर्कञ्च भुक्त्वा कर्म्म समारभेन् ॥” ( १ ) “त्रिंशद्वर्षोवहेत्कन्यां हृद्यां द्वादशवार्षिकीम्”इत्येवमादिके मन्वाद्युक्तकल्पे व्यवायस्य रागतः प्राप्तस्य निषेधार्थमिदम् ॥ ( २ ) प्रस्तरः काष्ठनिर्मितः । खट्वानुकल्पभूतः । आस्तरणञ्च कटादिकमिति बो- ध्यम् ॥ क्वचित् “खस्तर”इति पाठः । तत्र खस्तरः कट एवेति सुव्यक्तमन्यत्र (पा० गृ०)॥ ( ३ ) अन्येतु—बहुव