गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

ग्रह्णाय । सहानुवर्तनम् । तृतीयवारे माणवकेन सह पठन् । एतच्च शक्त्यपे- क्षयाभिधानम् । यदि माणवकोमन्दमेधस्त्वार्थ(१)थावदध्येतुन्न शक्नुयात्तदा यथाशक्त्यस्याध्यापयेत् । तथाचाश्वलायनगृह्यम् "सावित्री मन्वाह पच्छो- ऽर्द्धर्चशः सर्वशँयथाशक्ति वाचयीते"ति । अत्रेतिशब्दः क्रमप्रकार- ज्ञापनार्थः ॥ ३९ ॥ महाव्याहृतीश्च विहृता ॐकारान्ताः ॥ ४० ॥ [ मं० ब्रा० १।६।३० ] विहृताः । विकृष्य हृताः पृथक्कृताः । विहिता इतिपाठे प्रयुक्ता इत्यर्थः । विहृता इति पाठे पृथग्भूता न संहता इति यावत् । केचिद्विकृता इति पठन्ति । तत्रापि पृथग्भाव एवविकार इति तुल्योऽर्थः । ओंकारान्ताः । ओंकारः अन्ते यासान्ताः । तेन विहृतानामेवौकारान्तत्वम् । एवञ्च भूरों भुवरों स्वरों । इति प्रयोगः सिध्यति । इति नारायण-मुरारिमिश्रादयः । भवदेवभट्टस्तु ॐभूरित्ये- वम्प्रायुङ्क्त । तस्य मतेऽन्तशब्द आद्यर्थः । "पर्युक्षणान्तान्यतिहरन्" १।३।५ इत्यत्रय यथा । वीरेश्वरस्तु तदुभयमनुसरन् ॐभूरों, ॐभुवरों, ॐस्वरों, इत्येवं स्वपद्धतौ प्रायुङ्क्त । तत्र मन्त्रादौ प्रणवदानं सम्प्रदायसिद्धमन्ते च सूत्र(२)वि- हितमिति बोध्यम् ॥ ४० ॥ वार्क्षञ्चास्मै दण्डम्प्रयच्छन्वाचयति "सुश्रवः सुश्रवसम्मा कुर्वि"-ति ॥ ४१ ॥ ( मं० ब्रा० १।६।३१ ) वृक्षस्येदं वार्क्षम् । प्राप्तदण्डानुवादेन प्रदानमात्रविधानात्पार्णा(३)दिरूपमित्यर्थः । अत्र चन्द्रकान्तः । वार्क्षञ्चेतिशब्दादजिनमपीदानीमेवप्रयच्छतीतिव्याचष्टा-

---

( १ ) सकृन्मात्रोपदेशेन । ( २ ) यत्तु - "ब्रह्मणः प्रणवङ्कुर्यादादावन्ते च सर्वदा । क्षरत्यनोङ्कृतम्पूर्वम्परस्ताच्च विशोर्यते" इति मनुवचनन्तद्वेदपारायणविषयन्न तु महाव्याहृतेः सावित्र्या वा प्रदान- विषयम् । जपविषये तु गायत्र्या एव योगियाज्ञवल्क्येनाद्यन्तयोः प्रणवयोग उक्तः "ॐ कारः पूर्वमुच्चार्योभूर्भुवः स्वस्ततः परम् । गायत्री प्रणवश्चान्ते जप्येह्येवमु