गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

२५० समावर्त्तनविधिः । [ ३ प्रपाठके- आचार्यकुलस्य-गुरुगृहस्य "कुलं जनपदे गोत्रे सजातीयगणेऽपि च । भवने च तनौ क्लीवम्” इति मेदिनी । उत्तरतः । उत्तरस्यां दिशि । सार्ववि- भक्तिकस्तसिः । ( पा० ५।४।४४ वा० ) पुरस्तात्-पूर्वस्यां वा । परि-सर्वतो- भावेन [ मण्डपादिरूपेण ] वृत-मा(१)वृतमाच्छादितम्भवति । किञ्चित्स्था- नम् ॥ ८ ॥ तत्र प्रागग्रेषु दर्भेषूङ्ङाचार्य उपविशति ॥ ६ ॥ तत्र-तस्मिन्परिवृते स्थाने । उदङ्-उत्तराभिमुखः ॥ ९ ॥ तस्मिन्नेव परिवृते स्थाने-आचार्यसन्निधौ- प्राग् ब्रह्मचार्य्युदगग्रेषु दर्भेषु ॥ १० ॥ उपविशतीत्यनुवर्त्तते । प्राक्-प्राङ्मुखः ॥ १० ॥ सर्व्वौषधिविफाण्टिताभिरद्भिर्गन्धवतीभिः शीतोष्णाभिराचार्यो- ऽभिषिञ्चति ॥ ११ ॥ व्रीह्यादिसर्व्वौषधीभिः(२) सह या आपोविफाण्टिता(३) विपक्काः । उष्णी- कृता इति यावत् । ताभिर्गन्धवतीभिः । सुगन्धिद्रव्यसुवासिताभिः । शीतोष्णा- भिः । शीतोदकमिश्राभिरुष्णाभिः । यद्वा शीताश्च ता उष्णाश्चेति शीतोष्णास्ता- भिः । नातिशीताभिर्नाप्यत्युष्णाभिः । अद्भिर्ज लैः । "ब्रह्मचारिणम्” इतिशेषः । सोऽयं परमतोपन्यासः ॥ ११ ॥ स्वमतमभिधीयते— स्वयमिव तु ॥ १२ ॥ तु-शब्दात्पक्षोविपरिवर्त्तते । इवशब्द एवार्थः । स्वयमेव ब्रह्मचार्य्यात्मा- नमभिषिञ्चेन्न पुनराचार्यः । अत एव वक्ष्यति-“आत्मानमभिषिञ्चति” (३।४। १६) इति । तस्मादाचार्योऽभिषिञ्चेदित्येतत्परमतमिति तत्त्वकारादयः । मुरारिमिश्रास्तु-इवशब्देऽत्रैवार्थे । तु शब्दोवार्थे । तथाच स्वयमेववा ब्रह्मचा- र्य्यात्मानमभिषिञ्चेत् ॥ १२॥ अत्रहेतुमाह— मन्त्रवर्णोभवति ॥ १३ ॥ ( १ ) उपसर्गस्थ धातुनान्तर्भावादुपसर्गा अर्थविशेषद्योतका एवेति राद्धान्तो- व्याकृतिविदाम् ॥ उपेत्य धातून्सृजन्त्यनेकार्थान्द्योतयन्त इत्युपसर्गा उच्यन्ते । ( २ ) कात्यायनः "व्रीहयः शालयोमुद्गागोधूमाः सर्षपास्तिलाः । यवाश्चौषधयः सप्तविपदेहान्त धारिताः ॥” इति ॥ ( ३ ) ईषत्पक्कः क्वाथविशेष फाण्टम् । फणन्तेः क्तः ( पा० ३।२।१०२ ) निपातितः । तत इतचि ( पा० ५।२।३६ ) फाण्टिताईषत्कथिता आपः । अत्रौषधियोगविशेष इति ता अत्र विफाण्टिता उक्ताः ।