गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

३ कण्डिका ] गोभिलगृह्यसूत्रे- २७६ शपुत्राः । अग्न्याख्याएव । 'ते' 'सम्वत्सरे' प्रत्यब्दम् । 'कामप्रेण' (१)अभि- लाषपूरकेण 'यज्ञेन' ज्योतिष्टोमादिना । यजमानं 'याजयित्वा' यागेन सम्पाद्य 'पुनः' 'ब्रह्मचर्य्यम्' ब्रह्मभूतं 'त्वाम्' 'उपयन्ति' । प्रविशन्ति । हे अग्ने ! 'त्वं' 'देवेषु' देवलोकेषु 'ब्राह्मणोऽसि' 'अहं' 'मनुष्येषु' मनुष्यलोकेषु 'ब्राह्मणः' 'वै' निश्चयेन । लोकः 'ब्राह्मणम्' एव 'उपधावति' आश्रयत्वेन ढौकते । ( सेवते ) अतः 'त्वां' त्वाम् 'उपधावामि' परिचरामि(२) । उपधावनकारणमाह — “जपन्तं(३)×××कार्षीः' इति । एदुक्तंभवति-जपहोमकर्मकाले ममप्रातिकू- ल्यम्भागाइति । अतः 'त्वां' 'प्रपद्ये' प्रपन्नोऽस्मि(४)। 'त्वया' 'प्रसूतः' अभ्यनुज्ञातः । 'इदं' प्रस्तुतं 'कर्म्म' करिष्यामि । यतएवमतः 'तत्' एतत्कर्म्म 'मे' मम 'राध्यताम्' (५)संसिध्यतु । 'तन्मे' 'समृद्धयताम्' (६) संवर्द्धताम् । 'तन्मे' 'उपपद्यताम्' फलप्रदानसमर्थं जायताम् । अत्र “तन्मे” इत्यादराति- शये भूयस्त्वम् । अथ यत्ते द्वादशपुत्रा इत्युक्तान्नामतः कतिचन प्रयोगतोनि- र्दिशति-'समुद्रेः' समुद्रइव 'विश्वव्यचाँः' विश्वंव्यचति विविधंगच्छ(७)- तीति विश्वव्यचाः । । 'ब्रह्मँ' तन्नामा अग्निश्च 'मा' माम् । अत्रकर्म्मणि प्रवृत्तम् 'अनुजानातु' अनुज्ञापयतु । तथा 'तुर्थः' तन्नामा 'विश्ववेदाँः' सर्वस्यकर्म्मजातस्यवेदित्रा । 'ब्रह्मणः' उक्तऋपस्य 'पुत्रः' 'मा' माम 'अनुजानातु' । तथा 'खाँत्रः' तन्नामा 'प्रचेताँः' प्रकृष्टमनाअग्निः एवं 'मैत्रावरुणः' मित्रवरुणदेव(८)त्यश्च 'मानुजानातु' पूर्ववदर्थः । हे अग्ने ! यतस्त्वमेवमनेकभेदः । तस्मै तुभ्यं “विरू×××त्रायनमः”॥ ६ ॥ इति ॥ काम्येषु च प्रपदः ॥ ७ ॥ ( सं० ब्रा० २।४।५ ) ( १ ) "प्रापूरणे" ( अ०प० ) "आतोऽनुपसर्गेकः" ( पा० ३।२।३ ) इति के आ- तोलोपः ( पा० ६।४।६४ ) ॥ ( २ ) "व्यवहिताश्च" ( पा०१।४।८२ ) इत्युपोर्व्यवहितस्य प्रयोगः ॥ ( ३ ) अत्र जुह्वन्तमिति छान्दसोनुम् । ( पा० ६।३।१०९ ) वर्णागमरूपोनैरुक्तस मयेन । “नाभ्यस्ताच्छतुरि-” ( पा० ७।१।७८ ) इति नुमोभावस्य बोधनात् । ( ४ ) "प्रपन्नः शरणागत" इत्यभिधानम् ॥ ( ५ ) "राधसाधसंसिद्धौ” ( दि० प० ) लोट् प्रार्थनायाम् । श्यन् । अत्रपदव्य त्यय आर्षः । ( पा० ३।१।८५ ) ( ६ ) "ऋधुवृद्धौ” ( दि० प० ) लोट् पूर्ववत् ॥ ( ७ ) "अचुगतौ" ( भ्वा उ० ) ततोऽसुन् ( उ० ४।१४८ ) एवमग्रेऽपि । ( ८ ) अत्र “सास्यदेवता” ( पा० ४।२।२४ ) इत्यणादिवृद्धिः ॥ "देवताद्वन्द्वेच” ( पा० ६।३।२६ ) इति पूर्वपदस्यानङ् ॥