गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

ओ३म् अथर्ववेदस्य गोपथब्राह्मणम् ॥ उत्तरभागः ॥ —::०::— प्रथमः प्रपाठकः । कण्डिका १ ॥ अथ यद् ब्रह्मसदनात्तृणं निरस्यति शोधयत्येवैनं तदथोपविशतीदमहम- र्वाग्वसोः सदने सीदामीत्यर्वाग्वसुर्ह वै देवानां ब्रह्मा पराग्वसुरसुराणां तमेवैतत् पूर्वं सादयत्यरिष्टं यज्ञन्तनुतादित्यथोपविश्य जपति बृहस्पतिर्ब्रह्मेति बृहस्पतिर्वा आङ्गिरसो देवानां ब्रह्मा तस्मिन्नेवैतदनुज्ञामिच्छति प्रणीतासु प्रणीयमानासु वाचं यच्छत्या हविष्कृत उद्भादनादेतद्वै यज्ञस्य द्वारं तदेतदशून्यं करोतीष्टे च स्विष्टकृ- त्यानुयाजानां प्रसवादित्येतद्वै यज्ञस्य द्वितीयं द्वारं तदेवैतदशून्यं करोति यत् परिधयः परिधीयन्ते यज्ञस्य गोपीथाय परिधीन् परिधत्ते यज्ञस्य सात्मत्वाय परिधीन् संमार्ष्टि पुनात्येवैनं त्रिमध्यमं त्रय इमे प्राणाः प्राणानेवाभिजर्यात त्रिर्दक्षिणार्द्धं त्रयो वै लोका लोक़ानेवाभिजर्यात . त्रिंरुत्तरार्द्धं त्रयो वै देवलोका देवलोकानेवाभिजयति त्रिरुपवाजर्यात त्रयो वै देवयानाः पन्थानस्तानेवाभिज- र्यति ते वै द्वादश भवन्ति द्वादश ह वै मासाः संवत्सरः संवत्सरमेव तेन प्रीणात्यथो संवत्सरमेवात्मा उपदधाति स्वर्गस्य लोकस्य समष्टयै ॥ १ ॥ कण्डिका १ ॥ यज्ञ में ब्रह्मा का आसन, प्रणीतापात्र और परिधियां ॥ ( अथ यत् ब्रह्मसदनात् तृणं निरस्यति तत् एनम् एव शोधयति ) अब जब ब्रह्मा के स्थान से तिनके को वह [ यजमान ] फेंकता है, वह तब इस [ यज्ञगृह ] को शुद्ध करता है । ( अथ उपविशति, इदम् अहम् अर्वाक् वसोः सदने सीदामि इति, अर्वाग्वसुः ह वै देवानां ब्रह्मा, पराग्वसुः असुराणाम् ) फिर वह [ ब्रह्मा ] बैठता है [ इदम् अहम्...इति ] यह मैं समीप वर्तमान यज्ञ के घर में बैठता हूँ—[ वह यह ब्राह्मण १--( ब्रह्मसदनात् ) ब्रह्मणः प्रधानयाजकस्य गृहात् ( अर्वाक् ) समीपे ( वसोः ) यज्ञस्य ( अर्वाग्वसुः ) समीपनिवासी पुरुषः ( देवानाम् ) विदुषाम्