भारतकोश
हम्मीर महाकाव्यम् (रणथम्भौर चौहान वीरगाथा एवं इतिहास)

हम्मीर महाकाव्यम् (रणथम्भौर चौहान वीरगाथा एवं इतिहास)

Hammira Mahakavya with Hindi Commentary

नयचन्द्र सूरि / डॉ. दशरथ शर्मा द्वारा

DevanagariSanskritpublished185 पृष्ठ

पृष्ठ 114, कुल 185 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 114

८ ] हम्मीरदेवराज्याप्तिवर्णनम् ६५ मलातुराणामशुचौ शुचौ वा यथाप्रदेशे न विचारणास्ति । स्त्रीणां तथा मूत्रपुरीषपात्रे गात्रे नराणां मदनातुराणां ॥ ४४ ॥ यत्प्रेरणादुत्तरलीभवन्तः कृत्यान्यकृत्यान्यपि न स्मरंति । तदप्यहो यौवनमस्तमस्तु कायापि तृष्णा विषयेषु निष्णा ॥ ४५ ॥ ये यौवनोन्मादभरे गतेपि कुर्वत्यखर्वे विषयेषु रागम् । निर्मांसमज्जाऽस्थियु ते शृगाला लालारसास्वादनमाचरंति ॥ ४६ ॥ सर्वांगेषु निकृष्टमंगयुगलं स्त्रीणां तदुक्तं तयो- राद्यं विड्विवरं प्रसिद्धमितरत्प्रस्रावरंध्रं पुनः । तन्मध्ये यदपत्यरंध्रमसकृद्विस्रस्रवच्छोणितं ये तस्मादधुनापि नान्यवदनास्तेभ्योपि निंद्योऽस्तु कः ॥ ४७ ॥ तद्राज्यकक्षीकरणान्ममैता माज्ञां गुणैकालय पालयाशु । साहाध्यतस्तेऽयमुपेंद्रसेवा—हेवाकिचेताः सुखमस्तु भूपः ॥ ४८ ॥ वार्धक्यदोषोदयदुर्भगत्वान्मुक्त्वाद्य सद्यः कमलानिवास्मान् । पतिं द्विजानामिव सौम्यमूर्त्ति साम्राज्यलक्ष्मीरुपतिष्ठतां त्वां ॥ ४९ ॥ सुधाकिराज्येव गिरा चभक्ति—वल्लीं प्रवेल्लन्नवपल्लवाढ्यां । कुर्वन्निव व्यज्ञपयन्नर स्नातं जगद्वेयतमावदातं ॥ ५० ॥ द्वेधापि राजन्नरकतमेत द्राज्यं न चेतो बहु मन्यते मे । द्युसद्गवीवद्विबुधालिसेव्या त्वदंघ्रिसेवा यदि लभ्यतेऽसौ ॥ ५१ ॥ त्वत्पादपद्मे सदसद्विवेक—कृद्राजहंसत्वमभीप्सतो मे । हर्षाय सुव्यक्तकलंककारि राजनराजत्वमिदं कदाचित् ॥ ५२ ॥ ज्येष्ठे तनूजे सति राज्यलक्ष्मी र्देया कदाचिन्न किलेतरस्मै । जानन्नपीत्यं नयवर्त्मसंस्थां मह्यं कथं दित्ससि तामधीशः ॥ ५३ ॥ हम्मीरदेवाय वितीर्य राज्यं मदंघ्रिसेवानिरतो भवेति । स्वप्ने निशांते शयितं निशांते मामाह विष्णुः करवै किमार्थ ॥ ५४ ॥ निरुत्तरीकृत्य ततोहठेन—निच्छंतमप्येनमतुच्छचित्तं । हम्मीरदेवं नृपतिर्बलक्ष्मी ममीमनत्स्नातु मिलाविलासी ॥ ५५ ॥ 9 k