भारतकोश
हारीत संहिता (महर्षि आत्रेय-हारीत मुनि संवाद - सम्पूर्ण ६ स्थान सटीक)

हारीत संहिता (महर्षि आत्रेय-हारीत मुनि संवाद - सम्पूर्ण ६ स्थान सटीक)

Harita Samhita of Sage Harita with Hindi Commentary

महर्षि हारीत / आत्रेय मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished548 पृष्ठ

पृष्ठ 112, कुल 548 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 112

( ८० ) हारीतसंहिता । [ प्रथमस्थाने- अथ उडदके यूषका गुण । घनं सवातं कफकृन्माषयूषं च पित्तकृत् ॥ अम्लं पर्युषितं तच्च तैलपाके च शस्यते ॥ ५ ॥ उड़दका यूष भारी है, वातको और कफको करता है, पित्तको करता है, खट्टा है और बासी हुआ यह खट्टा यूष तेलपाकमें श्रेष्ठ है ॥ ५ ॥ अथ अन्ययूषोंके गुण । अन्यानि च प्रशस्तानि कुलत्थान्युषितानि च ॥ मसूरास्त्रिपुटा बल्याः कलायाद्याश्च वर्जिताः ॥ ६ ॥ इत्यात्रेयभाषिते हारी- तोत्तरे यूषवर्गो नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥ और बासी हुए कुलथी आदिके भी यूष अच्छे हैं और मसूरके यूष बलमें हित हैं और मटर आदिके यूष वर्जित हैं ॥ ६ ॥ इति बेरीनिवासिबुधशिवसहायसूनुवैद्यरविदत्तशास्त्र्यनुवादित- हारीतसंहिताभाषाटीकायां यूषवर्गो नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥ चतुर्दशोऽध्यायः १४. ———oOo——— अथ तेलवसावर्ग । अथातः संप्रवक्ष्यामि तैलानां च गुणागुणान् ॥ तच्च ज्ञेयं समासेन यथायोग्यं यथाविधि ॥ १ ॥ अब तेलोंके गुणदोषको कहता हूं, वह तेल विस्तारसे यथायोग्य और यथाविधि जानना ॥ १ ॥ अथ तिलोंके तेलका गुण । कषायानुरसं स्वादु सूक्ष्ममुष्णं व्यवायि च ॥ पित्तकृद्वातशमनं श्लेष्मरोगादिवर्द्धनम् ॥ २ ॥ अहपं रुचिकरं मेध्यं कण्डूकुष्ठवि- कारनुत् ॥ वृष्यं श्रमापहं ज्ञेयं तिलतैलं विदुबुर्धाः ॥ ३ ॥ छिन्न भिन्ने च्युते घृष्टे भग्नाग्निदाहकेऽपि च ॥ वाताभिष्यन्दिस्रुटने चाभ्यङ्गे तिलतैलकम् ॥४॥ विषे व्यालशुनः सर्पभेकाभ्यङ्गा- वगाहने ॥ पाने बस्तौ बलाशे च तिलतैलं विधीयते ॥ ५ ॥ तिलतैलं विधेयं स्यात्सर्वरोगनिवारण ॥ ६ ॥