भारतकोश
विस्तृत हरिवंश पुराण (हरिवंशपर्व, विष्णुपर्व व भविष्यपर्व सहित)

विस्तृत हरिवंश पुराण (हरिवंशपर्व, विष्णुपर्व व भविष्यपर्व सहित)

Harivamsha Purana Hindi

महर्षि वेदव्यास द्वारा

स्रोत: Harivamsha Purana Complete (Mahabharata Supplement) (उद्गम)

DevanagariHindipublished1,169 पृष्ठ

पृष्ठ 330, कुल 1169 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 330

An exact transcription of the Devanagari text from the image, line by line:

३०८ श्रीमद्भारते खिलभागे [ हरिवंशे यद्यावयोस्तौ प्रमुखे स्थास्येते गोपकिल्बिषौ । 'साथ ही ये जो-जो मूर्ख यादव श्रीकृष्णका भरोसा रखते हतावित्येव मन्तव्यौ प्रेतरूपौ तपस्विनौ ॥ २७ ॥ हैं, वे सब श्रीकृष्णको मारा गया देख हताश होकर विनाशके 'यदि वे दोनों गोपकुल-कलंक युद्धमें हमारे सामने खड़े गर्तमें गिर जायेंगे ॥ ३५ ॥ हो जायेंगे तो आप उन्हें मरा हुआ ही समझिये। वे कष्ट एतौ हत्वा गजेन्द्रेण मल्लैर्वा स्वयमेव वा । उठानेवाले प्रेतरूप ही हैं- ऐसा मानिये ॥ २७ ॥ पुरीं निर्यादवीं कृत्वा विचरिष्याम्यहं सुखी ॥ ३६ ॥ यद्यावां प्रतियोत्स्येते तावरिष्टपरिक्लुतौ । 'इन दोनोंको गजराज कुवलयापीड अथवा मल्लोंके द्वारा आवाभ्यां रोषयुक्ताभ्यां प्रमुखे तौ वनेचरौ ॥ २८ ॥ मरवाकर या स्वयं ही मारकर मथुरापुरीको यादवोंसे सूनी 'यदि किसी अरिष्ट-ग्रहसे ग्रस्त होकर वे दोनों हमलोगों- करके मैं सुखपूर्वक विचरूँगा ॥ ३६ ॥ से लड़ेंगे तो हम रोषमें भरकर सबके सामने उन दोनों पिता हि मे परित्यक्तो यादवानां कुलोद्वहः । वनेचरोंको अवश्य मार डालेंगे ॥ २८ ॥ शेषाश्च मे परित्यक्ता यादवाः कृष्णपक्षिणः ॥ ३७ ॥ एवं वाग्विषमुत्सृज्य तावुभौ मल्लपुङ्गवौ । 'मैंने यादवकुलका भार वहन करनेवाले अपने पिताको ही अनुज्ञातौ नरेन्द्रेण स्वे गृहे तौ प्रजग्मतुः ॥ २९ ॥ त्याग दिया । कृष्णका पक्ष लेनेवाले जो शेष यादव हैं, वे भी इस तरह वाणीरूप विषका वमन करके वे दोनों मल्ल- मेरे द्वारा परित्यक्त हो चुके हैं ॥ ३७ ॥ पुङ्गव राजा कंसकी आज्ञा ले अपने घर चले गये ॥ २९ ॥ न चाहमुग्रसेनेन जातः किल सुतार्थिना । महामात्रं ततः कंसो वभाषे हस्तिजीविनम् । मानुषेणाल्पवीर्येण यथा मामाह नारदः ॥ ३८ ॥ हस्ती कुवलयापीडः संमाजद्वारे तिष्ठतु ॥ ३० ॥ 'यथार्थ बात यह है कि पुत्रकी इच्छा रखनेवाले इस बलवान् मदलोलाक्षश्चपलः क्रोधनो नृषु । अल्पपराक्रमी मानव उग्रसेनके द्वारा मेरा जन्म नहीं हुआ दानोत्कटकटश्चण्डः प्रतिवारणरोषणः ॥ ३१ ॥ है, जैसा कि नारदजीने मुझे बताया है? ॥ ३८ ॥ स संनोदयितव्यस्ते तावुद्दिश्य वनौकसौ । महामात्र उवाच वसुदेवसुतौ वीरौ यथा स्यातां गतायुषौ ॥ ३२ ॥ त्वया चैव गजेन्द्रेण यदि तौ गोष्ठजीविनौ । कथमुक्तं नारदेन राजन् देवर्षिणा पुरा । आश्चर्यमेतत् कथितं त्वत्तः श्रुतमरिंदम ॥ ३९ ॥ भवेतां पतितौ रङ्गे पश्येयमहमुत्कटौ ॥ ३३ ॥ महावतने पूछा- राजन् ! पूर्वकालमें देवर्षि नारदने तत्पश्चात् कंसने हाथीकी परिचर्या से ही जीविका चलाने- कैसी बात बतायी थी? शत्रुदमन ! यह तो मैंने आपके मुख- वाले अपने महावतको बुलाकर कहा- 'कुवलयापीड नामक से बड़े आश्चर्यकी बात सुनी है ॥ ३९ ॥ हाथी रंगशालाके द्वारपर खड़ा रहे। वह बलवान्, मदसे चञ्चल नेत्रवाला, चपल तथा मनुष्योंके प्रति कुपित रहनेवाला कथमन्थेन जातस्त्वमुग्रसेनात् पितुर्विना । है। उसके गण्डस्थल मदकी धारासे उत्कट दिखायी देते हैं। तव मात्रा कथं राजन् कृतं कर्मेदमीदृशम् ॥ ४० ॥ वह किसी विपक्षी हाथीको देखते ही रोषसे भर जाता है यदि आपके पिता उग्रसेन नहीं हैं तो उनके बिना दूसरे- तथा स्वभावसे ही अत्यन्त क्रोधी है। वसुदेवके जो वनमें से आपका जन्म कैसे हुआ है? महाराज ! आपकी माताने रहनेवाले वीर पुत्र हैं, वे यदि द्वारपर आ जायँ तो तुम उनके यह ऐसा कुत्सित कर्म कैसे किया ? ॥ ४० ॥ ऊपर उस हाथीको हाँक देना, जिससे वहीं उनकी जीवन- अन्यापि प्राकृता नारी न कुर्याच्च जुगुप्सितम् । लीला समाप्त हो जाय। मैं चाहता हूँ कि गोष्ठमे जीनेवाले विस्तरं श्रोतुमिच्छामि ह्येतत् कौतूहलं हि मे ॥ ४१ ॥ उन दोनों मदमत्त बालकोंको तुम्हारे और गजराज कुवलया- दूसरी साधारण स्त्री भी ऐसा घृणित कार्य नहीं कर पीडके द्वारा रंगशालाके द्वारपर धराशायी किया हुआ देखूँ ॥ सकती है; फिर उन्होंने कैसे किया ? मै विस्तारपूर्वक इस ततस्तौ पतितौ दृष्ट्वा वसुदेवः सबान्धवः । प्रसङ्गको सुनना चाहता हूँ। इसे जाननेके लिये मेरे मनमे छिन्नमूलो निरालम्बः सभार्यो विनशिष्यति ॥ ३४ ॥ बड़ा कौतूहल है ॥ ४१ ॥ • उन दोनोंको पृथ्वीपर पड़ा देख वसुदेवकी तो जड़ ही कंस उवाच कट जायगी। वे पत्नी और बन्धु-बान्धवोंसहित निरालम्ब यथा कथितवान् विप्रो महर्षिनरदः प्रभुः । होकर स्वयं नष्ट हो जायेंगे ॥ ३४ ॥ तथाहं सम्प्रवक्ष्यामि यदि ते श्रवणे मतिः ॥ ४२ ॥ ये चेमे यादवा मूर्खाः सर्वे कृष्णपरायणाः । कंसने कहा महावत ! यदि तुम्हारा विचार इस विनशिष्यन्ति च्छिन्नाशा दृष्ट्वा कृष्णं निपातितम् ॥३५॥ रहस्यको सुननेका ही है तो प्रभावशाली महर्षि नारद बाबाने