भारतकोश
हितोपदेशः (हिन्दी अनुवाद सहित)

हितोपदेशः (हिन्दी अनुवाद सहित)

नारायण पण्डित द्वारा

स्रोत: हितोपदेशः (हिन्दी अनुवाद सहित) · चौखम्बा विद्याभवन · 2017 (उद्गम)

DevanagariHindipublished302 पृष्ठ

पृष्ठ 93, कुल 302 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 93

-१९८ ] बुद्धिवलके लिये वीरसेन की कहानी ७३ यतः,— अम्भांसि जलजन्तूनां दुर्गं दुर्गनिवासिनाम् । स्वभूमिः श्वापदादीनां राज्ञां मन्त्री परं बलम् ॥ १९६ ॥ क्योंकि-जलके जन्तुओंको जलका, गढ़में रहने वालोंको गढ़का, सिंहादि वन- चरोंको अपनी भूमीका, और राजाओंको मंत्रीका, परम बल होता है ॥ १९६ ॥ सखे लघुपतनक ! अनेनोपदेशेन तथा भवितव्यम्, हे सखे लघुपतनक ! इस उपदेशसे वह गति होगी; स्वयं वीक्ष्य यथा वध्वाः पीडितं कुचकुड्मलम् । वणिक्पुत्रोऽभवद्दुःखी त्वं तथैव भविष्यसि' ॥ १९७ ॥ जैसे कि एक बनियेका पुत्र आपही अपनी स्त्रीके कमलकी कलीके समान कुच (राजाको) मसलते हुए देख कर दुःखी हुआ, वैसेही तुम भी होंगे' ॥ १९७ ॥ ते ऊचुः—'कथमेतत् ?' । हिरण्यकः कथयति— वे दोनो पूछने लगे—'यह कथा कैसी है ?'. हिरण्यक कहने लगा— कथा ७ [राजकुमार, एक सुंदर युवति और उसके पतिकी कहानी ७] अस्ति कान्यकुब्जविषये वीरसेनो नाम राजा । तेन वीरपुर- नाम्नि नगरे तुङ्गबलो नाम राजपुत्रो भोगपतिः कृतः । स च महाधनस्तरुण एकदा स्वनगरे भ्राम्यन्नतिप्रौढयौवनां लावण्य- वतीं नाम वणिक्पुत्रवधूमालोकयामास । ततः स्वहर्म्यं गत्वा स्मराकुलमतिस्तस्याः कृते दूतीं प्रेषितवान् । कान्यकुब्ज देशमें एक वीरसेन नामक राजा था । उसने वीरपुर नाम नगरमें तुंगबल नाम राजपुत्रको युवराज कर दिया था । उस बड़े धनवान् तरुणने एक दिन नगरमें फिरते हुए एक नव-यौवनवती लावण्यवती नामक बनियेकी पुत्रवधूको देखा । फिर अपने राजभवनमें जा कर कामान्ध हो उसके लिये दूती भेजी. यतः,— सन्मार्गे तावदास्ते, प्रभवति पुरुषस्तावदेवेन्द्रियाणां, लज्जां तावद्विधत्ते, विनयपि समालम्बते तावदेव । भ्रूचापाकृष्टमुक्ताः श्रवणपथगता नीलपक्ष्मण एते यावल्लीलावतीनां न हृदि धृतिमुषो दृष्टिबाणाः पतन्ति ॥