भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 170, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 170

१४४ सटीकजातकपारिजाते- यमकण्टकगुणकध्रुवाङ्काः । | र. | चं. | मं. | बु. | बृ. | शु. | श. | ग्रहाः | | ५ | ४ | ३ | २ | १ | ७ | ६ | दिवा | | १ | ७ | ६ | ५ | ४ | ३ | २ | रात्रौ | मान्दिस्फुटे (स्फुटगुलिकात्) भानुसुतं=शनिं विशोध्योनं कृत्वा शेषमितराशौ यस्यां- शको भवेत्तस्मात्कोणे (९।५) चारवशादागते रविजे=शनौ मृत्युः स्यात् । अथ च धूमा- दयो ये पञ्च उपग्रहास्तेषां योगप्रमिते राशौ यस्य द्रेष्काणो भवेत्तत्र यातेऽर्कसुते = शनौ मृत्युः स्यात् । तावत्प्रसङ्गात् धूमादीनां साधनप्रकारः- चत्वारो राशयो भानौ युक्तभागास्त्रयोदश । धूमो नाम महादोषः सर्वकर्मविनाशकः ॥ धूमो मण्डलतः शुद्धो व्यतीपातोऽत्र दोषदः । सषड्भेऽत्र व्यतीपाते परिवेषस्तु दोषकृत् ॥ परिवेषश्च्युतश्चक्रादिन्द्रचापश्च दोषकृत् । अत्यष्टषट्शयुते चापे केतुखेटः परोः विषम् ॥ एकराशियुते केतौ सूर्यः स्यात्पूर्ववत्समः । अप्रकाशग्रहाश्चैते दोषाः पापग्रहाः स्मृताः ॥इति॥ लग्न, सूर्य, गुलिक स्पष्टके योग राशिका स्वामी जिस गृहमें प्राप्त हो उस राशिमें बृह- स्पति के जानेपर या उससे कोण (५।९) में जानेपर मनुष्य मृत्युपाता है ॥ ६० ॥ स्पष्ट लग्नेशमें यमकण्टकको घटाकर शेष जो राशि हो उसके नवांशराशिमें गोचरीय गुरुके जानेपर मृत्यु होती है इसमें सन्देह नहीं । यमघण्टके लानेका प्रकार संस्कृत टीका में देखिये ॥ ६१ ॥ स्पष्ट गुलिकमें स्पष्ट शनिको घटाकर जो शेष हो उस राशिके नवांशवाले राशिसे ९।५ राशिमें गोचरीय शनिके जानेपर मृत्यु होती है । धूम वगैरह पांच उपग्रहोंके योग करनेसे जो राशि हो उसमें जिसका द्रेष्काण हो उस राशिमें शनिके जानेपर भी मृत्यु कहनी चाहिये ॥ ६२ ॥ मान्दिस्फुटोदितनवांशगतेऽमरेज्ये तद्द्वादशांशसहिते दिननाथसूनौ । द्रेष्काणकोणभवने दिनपे च मृत्युर्लग्नेन्दुमान्दियुतभेऽशगतोदये स्यात् ॥ ६३ ॥ मान्दिस्फुटोदितनवांशगते=स्पष्टगुलिके यस्य राशेर्नवांश उदितो भवेत्तस्मिन् गतेऽम- रेज्ये = गुरौ, तथा तस्मिन्स्पष्टगुलिके यस्य द्वादशांशो भवेत्तस्मिन्सहिते = प्राप्ते दिननाथ- सूनौ = शनौ मृत्युः स्यात् । तत्र मृत्युमास उच्यते । तस्मिन्नेव मान्दिस्फुटे यस्य द्रेष्काणो भवेत्तस्मात्कोण-(५।९) भवने दिनपे = सूर्ये गते मृत्युः । अंशमुपदिशति । लग्नं, इन्दु- श्चन्द्रः मान्दिर्गुलिक इति त्रयाणां योगतुल्ये भे = राशौ यावानंशस्तद्गतस्य दिनपस्योदये मृत्युर्वाच्यः ॥ ६३ ॥ गुलिकस्पष्टके उदित नवांशमें गुरुके प्राप्त होनेपर, उसके द्वादशांशमें शनि होनेपर, द्रेष्काण कोण भवनमें सूर्य प्राप्त होनेपर, लग्न-चन्द्र-गुलिकयुत राशि अंशगत सूर्यमें मृत्यु होवे ॥ ६३ ॥ विलग्नमान्दिस्फुटयोगभांशं निर्याणमासं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः । निर्याणचन्द्रो गुलिकेन्दुयोगे लग्नं विलग्नार्किसुतेन्दुयोगम् ॥ ६४ ॥ अत्र निर्याणस्य मासः चन्द्रो लग्नश्चोक्तम् । श्लोकः सरलार्थः ॥ ६४ ॥ स्पष्ट लग्न और गुलिकका योग करनेसे जो राशि हो उसमें जिस राशिका नवांश हो उस राशिकी सङ्ख्याके बराबर मृत्युका मास जानना चाहिये । जैसे योग राशिमें मेषके