जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

आयुर्दायाध्यायः ॥५॥ १४३ भावत्रिकोणगे मन्दे भावनाशं वदेद्बुधः । भावाधिपतिकोणे वा गुरौ प्राप्ते मृतिर्भवेत् ॥ ५६ ॥ पूर्वानीतानां जीव-मृत्यु-देहानां योगराशौ गते गोचरेण=चारवशात् रविजे = शनैश्चरे धनक्षयो धनस्य नाशो वाच्यः । अथ तत्तत्त्रिकोणगृहगे=तस्माज्जीवमृत्युतनुयोगराशेस्त्रिकोण- ( ५।९ ) राशौ गतवति रविजे, अथवा तस्मिन्योगे यस्य राशेर्नवांशो भवेत्तद्राशियुते रवि- जे (चारवशादागते शनौ ) नृणां = जनिमतां मृतिं = मरणं वदेत् ॥ ५८ ॥ भावात् त्रिकोणे ( ५।९ ) गतवति मन्दे तस्य भावस्य नाशं बुधो वदेत् । धनभावस्य विचारे षष्ठे वा दशमे भावे गते शनैश्चरे धनस्य नाशं ब्रूयादेवं सर्वत्र । तथा भावाधिपतियंत्र तिष्ठति तस्मात्कोणे ( ६।५ ) प्राप्ते गुरौ तद्भावस्य मृतिर्भवेत् । तत्र लग्नेशात् कोणे गते गुरौ जातस्य मरणं, धनेशाद्धनस्य कुटुम्बस्य च हानिः, सहनेशात् भ्रातृमरणमेवं प्रत्येकस्य विचारः कर्त्तव्यः ॥ ५९ ॥ पूर्वोक्त जीव, मृत्यु और देहका योग करनेपर जो राशि हो उस राशिमें जब गोचरसे शनि पहुंचे तब धनका नाश कहना चाहिये । अथवा उस योग राशिसे ५।९। भावमें वा उस योगराशिमें जिसका नवांश हो उस राशिपर जानेसे (शनिके) मनुष्योंका मरण करता है ॥ ५८ ॥ भावसे त्रिकोणमें शनि हो तो भावका नाश होना पण्डितोंने कहा है, वा भावाधिपके कोणमें गुरुके पहुचनेपर मृत्यु होवे ॥ ५९ ॥ लग्नाकंमान्दिस्फुटयोगराशेरधीश्वरो यद्भवनोपगस्तु । तद्राशिसंस्थे पुरुहूतवन्द्ये तत्कोणे वा मृतिमेति जातः ॥ ६० ॥ स्फुटे विलग्ननाथस्य विशोध्य यमकण्टकम् । तद्राशिनवभागस्थे जीवे मृत्युर्न संशयः ॥ ६१ ॥ मान्दिस्फुटे भानुसुतं विशोध्य राश्यंशकोणे रविजे मृतिः स्यात् । धूमादिपञ्चग्रहयोगराशित्रैकाणयातेऽर्कसुते च मृत्युः ॥ ६२ ॥ जन्मकाले स्पष्टलग्नं, स्पष्टसूर्यः, स्पष्टमान्दिरिति त्रयाणां योगतुल्यराशेर्योऽधीश्वरः = पतिः स यद्भवनं ( राशिं ) उपगतस्तस्मिन् राशौ चारवशात् संस्थे पुरुहूतवन्द्ये = गुरौ, वा तस्माद्योगराशिपतिस्त्रिकोणे गुरौ जाते जातो मृतिमेति ॥ ६० ॥ विलग्ननाथस्य = जन्मलग्नेशस्य स्फुटे = स्पष्टराश्यादिमानतो यमकण्टकं विशोध्य शेषं यत् तद्राशौ यस्य नवांशो भवेत्तस्मिंश्चारादागते जीवे = गुरौ जातस्य मृत्युर्भवति । तत्र न संशयः कश्चिदिति । अत्र प्रसङ्गाद्यमकण्टकज्ञानमुच्यते— दिवसानष्टधा कृत्वा वारेशाद्गणयेत्क्रमात् । अष्टमांशो निरीशः स्याच्छन्यंशे गुलिकः स्मृतः ॥ रात्रिरप्यष्टधा भक्ता वारेशात्पञ्चमादितः । गणयेदष्टमः खण्डो निष्पतिः परिकीर्तितः ॥ शन्यंशे गुलिकः प्रोक्तो गुर्वंशे यमकण्टकः । भौमांशे मृत्युरादिष्टो रव्यंशे कालसंज्ञकः ॥ सौम्यांशेऽर्धप्रहरकः स्पष्टकर्मप्रदेशकः ॥ इत्यनेन यथा गुलिकेष्टज्ञानं कृत्वा गुलिकसाधनं लग्नवत् क्रियते तथैव प्रतिदिनं यम- 11 कण्टकेष्टज्ञानं कृत्वा ततो लग्नवद्यमकण्टकसाधनं कर्त्तव्यम् ॥ ६१ ॥