जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 172, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ें१४६ सठीकजातकपारिजाते- सुतेशसंयुक्तनभश्चराणां दशाब्दसङ्ख्यया दिननायकाप्ताः । तच्छेषिते मासि मृतिं नराणां वदन्ति लग्नेशयुतग्रहैर्वा ॥ ६९ ॥ जन्मकाले सुतेशन = पञ्चमभावेशेन संयुक्तानां नभश्चराणां दशाब्दसङ्ख्यया दिननायकेन ( द्वादशसङ्ख्यया ) आप्ताः = भक्ताः कार्यास्तच्छेषिते=शेषतुल्ये मासि नराणां मृतिं वदन्ति । अथवा लग्नेशेन युतैर्ग्रहैरेवं मृत्युमासो ज्ञेयः । लग्नेशेन संयुक्ता ये ग्रहास्तेषां दशावर्षाण्ये- कत्रीकृत्य द्वादशभिर्भक्तशेषतुल्ये मासि मृत्युर्वाच्यः । यदि लग्नेशेन पञ्चमेशेन वा न केचित् खेटाः संयुक्ताः स्युस्तदा केवलं लग्नेशदशातः पञ्चमेशदशातो वा मासानयनमुक्त- वत्कार्यमिति ॥ ६९ ॥ पुत्रेशसे युत ग्रहोंकी दशाकी वर्ष संख्यामें १२ से भाग देकर शेषित मासमें मनुष्यों की मृत्यु आचार्य लोग कहते हैं वा लग्नेश युत ग्रहसे इसी तरह मनुष्योंकी मृत्यु कहते हैं ॥६९॥ चन्द्रस्फुटे नवकसङ्गुणिते तु मान्दिं मन्दं च नन्दहृतमिन्दुवियोजनीयम् । कृत्वा पुनर्नवहर्ताकसुतं समेतं यत्तन्नवांशकशशी मरणप्रदः स्यात् ॥ ७० ॥ श्लोकेनानेन निर्याणकालिकं चन्द्रानयनं कृतम् । व्याख्या ६७।६८ श्लोकवज्ज्ञेया । गणितञ्च ( १० × चं. ) + ( १८ × श. ) + ( ९ × गु. ) । लब्धराशौ यन्नवांशकस्तद्गते चन्द्रे मरणमिति ॥ ७० ॥ स्पष्ट चन्द्रमाको ९ से गुणा करके शनि और गुलिकको ९ से गुणाकर एकत्र जोड़कर पुनः ९ से गुणित गुलिकको युक्तकर जो हो उस नवांशका चन्द्रमा मृत्युको देनेवाला होता है ॥७०॥ जातोऽह्नि चेदर्कशनिस्फुटैक्यतारादिनिर्याणदशा प्रकल्प्या । तारेशराहुस्फुटयोगतारापूर्वा दशाऽनिष्टकरा रजन्याम् ॥ ७१ ॥ इदानीं निर्याणदशाज्ञानमुच्यते-जात इति । चेद्यदि अह्नि जातः = दिने जन्म भवेत् तदा अर्कशनिस्फुटैक्यतारा = स्पष्टसूर्यशनैश्चरयोर्योगे कृते या तारा ( यन्नक्षत्रम् ) लभ्यते तदादिनिर्याणदशा प्रकल्प्या । तस्यां तारायां यस्य ग्रहस्य दशा भवति तदादिग्रहदशा निर्याणदशा नाम्नी भवति । रजन्यां = रात्रौ जन्म चेत्तदा तारेशराहुस्फुटयोगतारा = चन्द्र- राह्वोर्योगे कृते या तारा तत्पूर्वा दशाऽनिष्टकरा = निर्याणस्य दशा भवति । तत्र स्पष्टग्रहव- शान्नक्षत्रानयनम् । स्पष्टग्रहं कलोकृत्याष्टशतैर्भागमपहृत्य लब्धमितं गतनक्षत्रं, शेषादनुपातेन वर्त्तमाननक्षत्रस्य भुक्तमानमिति ( ६० × शे. / ८०० = वर्त्तमाननक्षत्रभुक्तमानम् ) । तस्मिन्वर्तमानन- क्षत्रे यस्य ग्रहस्य दशा भवति तदादिनिर्याणदशेति । तत्र नक्षत्रपरत्वेन ग्रहाणां दशाज्ञा- नार्थं चक्रमवलोक्यम् ॥
| सू. | चं. | मं. | रा. | बृ. | श. | बु. | के. | शु. | ग्रहाः |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ६ | १० | ७ | १८ | १६ | १९ | १७ | ७ | २० | वर्षाणि |
| कृ. | रो. | मृ. | आ. | पुन. | पु. | श्ले. | मं. | पू. फ. | नक्षत्राणि |
| उ. फ. | ह. | चि. | स्वा. | वि. | अनु. | ज्ये. | मू. | पू. षा. | |
| उ. षा. | श्र. | ध. | श. | पू. भा. | उ. भा. | रे. | अ. | भ. | |
| एतद्दशायाः स्पष्टीकरणं १८ अध्याये दशाप्रकरणे द्रष्टव्यम् ॥ ७१ ॥ | |||||||||
| यदि दिनमें जन्म हो तो स्पष्ट सूर्य और शनिके योगसे जो नक्षत्र हो वही निर्याणकी | |||||||||
| प्रथम दशा होती है, अर्थात् उस नक्षत्रमें जिस ग्रहकी दशाहो तदादि निर्याणकी दशा जानना |