जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 180, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ें१५४ सटीकजातकपारिजाते- यदि जन्म स्यात्तदा जातस्य गोशृङ्गतो वा शूलनिपाततो मृत्युमुपदिशेत् । अस्मिन् योगे जातं नरं गौः शृङ्गेण व्यापादयेत् वा कश्चित शूलेन भेदयेदिति भावः ॥ ९९ ॥ यदि सूर्य दशम स्थानमें हो, मङ्गल चौथेमें हो, शुभग्रहसे युक्त न हो और बुध लग्नमें हो तो जातककी मृत्यु गाय-बैलकी सींगसे या शूलके निपातनसे हो ॥ ९९ ॥ दशमसुखसमेतैः पापदृष्टैश्च सौम्यै- रुदयनिधनयातैः शूलपातान्मृतिः स्यात् । शशिनि तनुगृहस्थे बन्धुगे भानुपुत्रे कलहजनितदोषैरम्बरस्थे च भौमे ॥ १०० ॥ सौम्यैः = शुभग्रहैर्दशमसुखसमेतैरू दयनिधनयातैः पापद्दष्टैश्च । इदमुक्तं भवति । शुभ- ग्रहा लग्नाद्दशमचतुर्थप्रथमाष्टमभावगताः पापग्रहैर्दृष्टाश्च भवेयुस्तदा जातस्य शूलपातात्कु- न्तादियेदेन मृतिर्मरणं स्यात् । अथ शशिनि = चन्द्रे तनुगृहस्थे = लग्नगते, भानुपुत्रे = शनौ बन्धुगे = चतुर्थभावस्थे, भौमे = मङ्गलेऽम्बरस्थे = दशमभावगते कलहजनितदोषैर्विवादोत्पन्नदो- षैर्मरणं स्यादिति ॥ १०० ॥ दशम, चतुर्थ, लग्न, और अष्टममें शुभग्रह हों और वे पापग्रह से दृष्ट हों तो शूलपात से मृत्यु हो । चन्द्रमा लग्न में हो, शनि चतुर्थ में हो और दशवें में मंगल हो तो कलह से मृत्यु हो ॥ १०० ॥ लग्नं गते दिनकरे तरुणीगतेन्दौ पापेक्षिते कलहतोयभयान्मृतिः स्यात् । लग्ने दिनेशशशिनौ द्विशरीरकेऽन्ये पापेक्षिता यदि बहूदकच्छृङ्गिदंष्ट्रात् ॥ १०१ ॥ दिनकरे = सूर्ये लग्नं गते, इन्दौ = चन्द्रे तरुणीगते = जायामुपगते, पापेक्षिते = पापग्रहा- वलोकिते च कलहतोयभयात् = कलहभयात् तोयभयाद्वा मृतिः स्यात् । अथ लग्ने = जन्मलग्ने दिनेशशशिनौ = सूर्याचन्द्रमसौ भवेतामन्ये ग्रहा भौमादयो द्विशरीरके ( ३।६।९।१२ ) स्थिताः, पापेक्षिताः = यथासम्भवं पापग्रहेणावलोकिताश्च यदि भवेयुस्तदा बहूदकच्छृङ्गिदंष्ट्रात् = बहूदकेऽगाधजले प्रभूताच्छृङ्गिणां दंष्ट्राद्वा मरणं स्यादिति ॥ १०१ ॥ सूर्य लग्नमें, और चन्द्रमा सप्तममें हों दोनोंको पापग्रह देखते हों तो कलहसे या जल में डूबने से जातक की मृत्यु हो । सूर्य और चन्द्रमा लग्न में हों, और सभी ग्रह जहां कहीं द्विस्वभाव राशियों में हों पापग्रहों से दृष्ट हों तो अगम जल में तथा सींगवाले जानवरों के काटने से मृत्यु होती है ॥ १०१ ॥ तुहिनकिरणलग्नात् पापखेटोपयाते नवमतनयराशौ पापखेटेक्षिते वा ॥ भुजगनिगडपाशे रन्ध्रजन्मत्रिभागे जननसमयलब्धान्मृत्युमुद्बन्धनेन ॥ १०२ ॥ तुहिनकिरणलग्नाच्चन्द्राधिष्ठितभावात्नवमतनयराशौ ( ९।५ भावे ) पापखेटोपयाते = पापग्रहे गतवति, तस्मिन्पापखेटे स्थिते पापग्रहावलोकिते च, वा पक्षान्तरेण-जननसमय- लग्नात् = जन्मसमये यल्लग्नं तस्मात्, रन्ध्रजन्मत्रिभागे = अष्टमे भावे जन्मतुल्यद्रेष्काणे ( जन्मलग्ने यदि प्रथमद्रेष्काणं तदाऽष्टमेऽपि प्रथमद्रेष्काणमिति ) भुजगनिगडपाशे = पूर्वो- क्तानां ( ५५ श्लोको द्रष्टव्यः ) सर्पनिगडपाशसंज्ञकद्रेष्काणानामन्यतमे सति जातस्योद्ब- न्धनेन ( कारागारादिना ) मृत्युः स्यादिति ॥ १०२ ॥ जन्मकालमें चन्द्राश्रित राशिसे ५ वें और ९ वें स्थानमें पापग्रह हो या पापग्रहकी दृष्टि हो, तथा जन्मलग्नसे ८ वें भावका ( लग्नसे २२ वां ) द्रेष्काण यदि सर्प, निगड़ या पाश संज्ञक ( ५५ श्लो० देखिये ) हो तो जातककी मृत्यु बन्धन ( जेल वगैरह ) से होती है । ( सु० शा० कार ) ॥ १०२ ॥