जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 203, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ेंजातकमङ्गाध्यायः ॥ ६ ॥ १७७ लग्नेश्वरादतिबली, अर्थात्लग्नेशापेक्षया द्वादशेशो बलीयान् स्यात् तथा नीचस्थितो रवि- कराभिहतोऽस्तङ्गतोऽपि भवेत्तदा जातो नरो दरिद्रो भवतीति ॥ ३० ॥ यदि अष्टम, षष्ठ, द्वादश, पञ्चम, और दशम स्थानमें यथासम्भव गुरु, बुध, शुक्र शनि और मङ्गल हों द्वादशेश लग्नेशसे विशेष बली होकर नीच राशिमें हो, सूर्यके किरणसे सम्वस्त हो तो दरिद्र होता है ॥ ३० ॥ शुक्रार्यद्विजराजभूमितनया नीचस्थिता जन्मनि व्योमाये नवमे कलत्रतनये जातो दरिद्रो भवेत् ॥ लग्ने दानवपूजितेऽमरगुरौ पुत्रे धरानन्दने लाभे रात्रिकरे तृतीयभवने नीचं गते भिक्षुकः ॥ ३१ ॥ शुक्रः, आर्यो गुरुः, द्विजराजश्चन्द्रमाः, भूमितनयो भौम एते जन्मनि=जन्मकाले नीच- स्थिताः=स्वस्वनिचरांशगताः, तथा यथासम्भवं व्योमे = दशमे, आये = एकादशे, नवमे, कलत्रे = सप्तमे, तनये = पञ्चमे स्थिताश्च भवेयुस्तदा जातो नरो दरिद्रो निर्धनो भवेत् । अथ च दानवपूजिते=शुके लग्ने, अमरगुरौ=बृहस्पतौ पुत्रे=पञ्चमे, धरानन्दने=भौमे लाभे= एकादशे, रात्रिकरे = चन्द्रे तृतीयभवने गते, नीचङ्गते = स्वस्वनिचराशौ विद्यमाने जातो भिक्षुको भिक्षावृत्तिको भवेत् । एतदुक्तं भवति । उक्ताः सर्वे ग्रहा उक्तेषु भावेषु स्वस्वनिच- राशिगता भवेयुस्तदा भिक्षुको भवति जातक इति ॥ ३१ ॥ [ चक्र १ - दरिद्रः ] तनु/१: १२ ल. | २: १ | ३: २ | ४: ३ | ५: ४ मं. | ६: ५ | ७: शु. ६ | ८: ७ | ९: ८ चं. | १०: ९ | ११: १० वृ. | १२: ११ [ चक्र २ - भिक्षुकः ] तनु/१: ६ ल. शु. | २: ५ | ३: ४ मं. | ४: ३ | ५: २ | ६: १ | ७: १२ | ८: ११ | ९: १० वृ. | १०: ९ | ११: ८ चं. | १२: ७ जन्म समयमें शुक्र, बृहस्पति, चन्द्रमा और मङ्गल ये नीच राशिमें स्थित होकर लग्न, दशम, नवम, सप्तम और पञ्चम भावमें स्थित हों तो जातक दरिद्र हो । शुक्र लग्नमें बृहस्पति पञ्चममें, मङ्गल एकादश में, चन्द्रमा तृतीय भावमें होकर नीच राशिमें हो तो जातक भिक्षुक हो ॥ ३१ ॥ लग्ने चरे चरनवांशगतेऽसितेन दृष्टे च नीचगुरुणा यदि भिक्षुकः स्यात् । जातो विनाऽमरपुरोहितलग्नराशिं जीवे रिपुव्ययगते तु भवेद्दरिद्रः ॥ ३२ ॥ लग्ने=जन्मलग्रने चरे=चरराशौ (मे० क० तु० म० ) चरनवांशगते=चरराशिनवांशे च गते तस्मिन्नसितेन=शनिना, नीचगुरुणा=मकरस्थेन गुरुणा च दृष्टे यदि जन्म स्यात्तदा जातो भिक्षुकः स्यात् । अथ अमरपुरोहितलग्नराशिं = गुरोर्लग्नराशिं (धनुर्मीनौ) विहाय रिपुव्ययगते = षष्ठे द्वादशे वा गते जीवे = गुरौ जातस्तु दरिद्रो भवेत् । अर्थात् धनुः, मीनं वोपगते जीवे रिपुव्ययगतेऽपि दरिद्रो न भवेदिति ॥ ३२ ॥ यदि चरराशि और चरनवांशमें लग्न हो उसे शनि और नीचगत गुरु देखते हों तो जातक भिक्षुक होवे। यदि वृहस्पति अपनी राशि न हो किन्तु छठे या १२ वें भावमें हो तो जातक दरिद्र होवे। यहां इतना विशेष जानना चाहिये कि यदि गुरु स्वगृहीका हो तो दोषावह नहीं होता । (सु० शा० कार ) ॥ ३२ ॥