जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

१७८ सटीकजातकपारिजाते- जातः स्थिरे लग्नगते तु पापाः केन्द्रत्रिकोणोपगताश्च सर्वे । केन्द्राद्वहिःस्थानगतास्तु सौम्या भिक्षाशनः स्यात्परपोषितश्च ॥ ३३ ॥ स्थिरे राशौ (२।५।८।११) लग्नगते तु सर्वे पापाः = पापग्रहाः केन्द्रत्रिकोणोपगताः (१।४।७।१०।५।९ भावगताः) भवेयुस्तथा सौम्याः = सर्वे शुभग्रहाः केन्द्राद्वहिःस्थानगताः पणफरापोक्लिमगता भवेयुः तदा जातस्तु भिक्षाशनो याच्ञावृत्त्याजीविको भवेत्परपोषि- तोऽन्यपालितश्च भवेत् ॥ ३३ ॥ यदि स्थिर लग्नमें जन्म हो, समस्त पापग्रह केन्द्रत्रिकोणमें हों केन्द्रके बाहर शुभग्रह हों तो वह जातक भिक्षा मांगकर भोजन करे और दूसरेसे पाला जाय ॥ ३३ ॥ चरे विलग्ने निशि सौम्यखेटास्त्रिकोणकेन्द्रोपगता नवीर्याः । खलग्रहाः केन्द्रबहिःस्थिताश्चेद् भिक्षाशनं नित्यमुपैति जातः ॥ ३४ ॥ निशि=रात्रिसमये चरे विलग्ने=चरराशौ लग्ने, सौम्यखेटाः=शुभग्रहाः नवीर्याः=निर्बलाः सन्तस्त्रिकोणकेन्द्रोपगताः (५।९।१।४।७।१० भावगताः) भवेयुः, खलग्रहाः=पापाः केन्द्र- बहिःस्थिताः=पणफरे आपोक्लिमे वा गताः स्युश्चेत्तदा जातो नित्यं=सर्वदा भिक्षाशनं उपै- ति । ईदृग्योगे जातो नरः सदैव भैक्ष्यमन्नमश्नातीति ॥ ३४ ॥ रातमें चरराशिका लग्न हो, शुभग्रह निर्बल होकर त्रिकोण या केन्द्रमें हों और पापग्रह केन्द्रमें न हों तो जातक प्रतिदिन भिक्षा मांगकर गुजर करे ॥ ३४ ॥ पापा नीचस्थानगाः पापकर्मा, सौम्या नीचस्थानगा गूढपापः । जीवे नीचस्थानगे कर्मराशौ, नीचे भौमे नन्दनस्थे तथैव ॥ ३५ ॥ यदि जन्मकाले पापाः पापग्रहाः = रविभौमशनिक्षीणचन्द्राः नीचस्थानगा भवेयुस्तदा जातः पापकर्मा भवति । चेत्सौम्याः = शुभग्रहा नीचस्थानगा भवेयुस्तदा जातो गूढपापो रहस्ये पापकृद्भवति । जीवे = गुरौ नीचस्थानगे कर्मराशौ = दशमभावगते ( मेषलग्ने सङ्घ- टतेऽयं योगः ), एवं नीचे भौमे = स्वनिच-( कर्क ) राशिगते भौमे नन्दनस्थे = पञ्चमभावगते ( मीनलग्रने योगोऽयं सङ्गच्छेत ) तथैव फलमर्थात्पापकर्मा भवति जातक इति ॥ ३५ ॥ यदि सभी पापग्रह नीचमें हों तो जातक पापी होवे । यदि शुभग्रह नीचमें हों तो गूढ पापी (छिपकर पाप करनेवाला) हो । यदि गुरु नीच-( मकर) का हो कर १० वें भावमें हो तो, अथवा मङ्गल नीच (कर्क) का होकर ५ वें भावमें हो तो जातक पापी होवे ॥ ३५ ॥ नीचांशगस्तुङ्गगृहोपयाता जातस्य नीचं फलमाशु दद्युः । नीचङ्गतास्तुङ्गनवांशकस्थाः सौम्यं फलं व्योमचराः प्रकुर्युः ॥ ३६ ॥ तुङ्गगृहोपयाताः=स्वस्वोच्चराशिगता व्योमचराः=ग्रहाः (शुभाः पापाश्च) नीचांशगाः= स्वस्वनिचराशिनवांशगताश्च भवेयुरर्थादुच्चराशौ नीचनवांशका भवेयुस्तदा ते ग्रहा जात- स्याशु = शीघ्रमेव नीचं फलमशुभं फलं दद्युः। अथ ते ग्रहा नीचं गताः = स्वस्वनोचराशिग- तास्तुङ्गनवांशकस्थाः, अर्थान्नीचराशावुच्चराशेर्नवांशकमुपगता भवेयुस्तदा ते जातस्य सौम्यं = शुभं फलं प्रकुर्युरिति । तथोक्तमपि सर्वार्थचिन्तामणौ- नीचस्थिता जन्मनि ये ग्रहेन्द्राः स्वोच्चांशगा राजसमानभाग्याः । उच्चस्थिताश्चेदपि नीचभागा ग्रहा न कुर्वन्ति तथैव भाग्यम् ॥ इति ॥ अत्र प्रसङ्गादन्येऽपि दरिद्रयोगा विलिख्यन्ते- सक्रूरो धनपश्चैव धनभं सौम्यसंयुतम् । धनस्वामी चास्तगतो मानो द्रव्यवर्जितः ॥ धनाधिपो यदा षष्ठे मृत्युभेऽप्यथवा व्यये । सक्रूरं धनभं चैव निर्धनः खलु मानवः ॥