जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 245, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ेंराजयोगाध्यायः ॥ ७ ॥ २१५ जिसके जन्म-समय शुक्रके नवांशसे रहित सिंहका सूर्य लग्नमें हो, कन्यामें बुध हो तो वह नीच कुलमें उत्पन्न हो तो भी राजा होता है। भाद्रमासमें इसकी सम्भावना है। (सु. शा. कार ) ॥ ४३ ॥ मानपुत्रोदयस्थौ वा मन्दावनिसुतौ यदि । पूर्णेन्दौ गुरुराशिस्थे जातो राजा भविष्यति ॥ ४४ ॥ मानेति । यदि, मन्दावनिसुतौ = शनिमङ्गलौ, मानपुत्रोदयस्थौ = माने ( दशमे ) पुत्रे ( पञ्चमे ) उदये ( लग्ने ) वा गतौ भवेताम् । पूर्णेन्दौ = पूर्णकलान्विते चन्द्रे, गुरुराशिस्थे = धनुषि मीने वा विलसति जातो नरो राजा भविष्यति ॥ ४४ ॥ यदि शनि और मङ्गल १० वें, ५ वें, या लग्नमें हों और पूर्ण चन्द्रमा गुरुके ( ९।१२ ) राशिमें हो ऐसे समयमें जो बालक उत्पन्न हो वह राजा हो । (सु. शा. कार ) ॥ ४४ ॥ बली विलग्नाधिपतिश्च केन्द्रे भूपालयोगं कुरुते नराणाम् । तन्मित्रदृष्टे यदि नीचवंशे जातोऽपि राजा नृपवन्दितो वा ॥ बलीति । सरलार्थः ॥ ४५ ॥ लग्नेश बली होकर केन्द्रमें हो तो मनु- ष्योंका राजयोग करता है। वह मित्रसे दृष्ट हो तो नीच वंशमें जन्म हो तो भी राजा हो, वा राजासे पूजानेवाला हो ॥ ४५ ॥ [कुण्डली/चक्र:] । २ । १ । १२ । । ३ । । ११ । । ४ चं. बृ. । । १० मं. । । ५ । । ९ । । ६ । ७ । ८ । जन्माधिपः स्वोच्चगृहे मृगाङ्कं पश्यत्यवश्यं यदि भूमिपालः । गजादिसेना तुरगादिसङ्घैर्जितारिकोटिर्जगति प्रजातः ॥ ४६ ॥ जन्माधिप इति । जन्माधिपः = लग्नेशः, स्वोच्चगृहे विद्यमानः, मृगाङ्कं = चन्द्रं पश्यति, ( यत्र तत्रस्थमिति ) अन्यत्स्पष्टमेवेत्यलम् । उदाहरणं ४५ श्लोके चक्रं विलोक्यम् ॥ ४६ ॥ यदि उच्चगत लग्नेश चन्द्रमाको देखता हो तो अवश्य ही वह जातक हाथी, घोड़े, सेनाओंसे परिपूर्ण होकर करोड़ों शत्रुओंको जीतनेवाला प्रसिद्ध राजा होवे ॥ ४६ ॥ लग्नं विहाय केन्द्रस्थे चन्द्रे पूर्णकलान्विते । गुरुभार्गवसन्दृष्टे जातो राजा भवेन्नरः ॥ ४७ ॥ लग्नमिति । स्पष्टमेव ॥ ४७ ॥ लग्नके अतिरिक्त केन्द्र ( ४।७।१० ) में चन्द्रमा पूर्ण बली हो उसको बृहस्पति और शुक्र देखते हों ऐसे समयमें जायमान बालक राजा हो ॥ ४७ ॥ लग्नेशे केन्द्रभावस्थे नीचमूढारिभं विना । नान्यग्रहयुते राजा सार्वभौमो भविष्यति ॥ ४८ ॥ लग्नेश इति । लग्नेशे = जन्मलग्नपतौ, नीचमूढारिभं विना = स्वनीचराशिं, सूर्येण संयोगं, शत्रुराशिं च त्यक्त्वा केन्द्रभावस्थे अर्थात् केन्द्रराशिः लग्नेशस्य नीचं, सूर्यसहितः, लग्नेशस्य शत्रुगृहं च न भवेदिति । तथा नान्यग्रहयुते = केनाप्यन्येन ग्रहेण न युक्ते, जातो सार्वभौमः = चक्रवर्ती राजा Emperor, भविष्यति ॥ ४८ ॥ जिस मनुष्य के जन्म समयमें लग्नेश नीच, अस्त, और शत्रु राशिके अतिरिक्त केन्द्रमें हो अन्यग्रहसे युत न हो तो वह सार्वभौम राजा होता है ॥ ४८ ॥