भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 251, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 251

राजयोगाध्यायः ॥ ७ ॥ २२५ तेजस्वी निजमातृभक्तिनिरतः शूरोऽसिताङ्गः सुखी जातः सप्ततिरायुुरेति शशके जारक्रियाशीलवान् ॥ ६५ ॥ इदानीं शशयोगफलमाह-भूपो वेति । स्पष्टार्थकम् ॥ ६५ ॥ शशक योगमें उत्पन्न होनेवाला पुरुष राजा वा राजमंत्री हो, वन और पर्वत में रत, सेनानायक, क्रूरबुद्धि, धातुके वादमें विनोदी, ठगहारीमें निरत, दानी, रोषा- न्वित दृष्टि-वाला, तेजस्वी, अपनी मातृ- भक्तिमें निरत, पराक्रमी, श्यामाङ्ग, सुखी, जारक्रिया (छिनारी) में तत्पर होता है और ७० वर्ष आयु पाता है ॥ ६५ ॥


[चक्र १: शशकयोगः]

  • लग्न (१): ८ ल.
  • द्वितीय (२): ९
  • तृतीय (३): १०
  • चतुर्थ (४): ११ श.
  • केन्द्र: ४. शशकयोगः

गर्गहोरायाम् । श्लोकेनानेनोक्तानां वक्ष्यमाणानाञ्च योगानां फलप्राप्तिकालमाह— यस्य योगस्य यः कर्ता बलवान् जितदृग्युतः । अधियोगादियोगेषु स्वदशायां फलप्रदः ॥ ६६ ॥ यस्येति । बलवान् = स्वस्थानादिबलयुक्तो, वा जितदृग्युतः = जितेन ग्रहेण दृष्टो युतश्चा- र्थात् क्षीणबलो भवेत् । अत्र जितलक्षणम्— “दक्षिणदिक्स्यः पुरुषो वेपथुरप्राप्य सञ्चिवृत्तोऽणुः । अधिरूढो विकृतो निष्प्रभो विवर्णश्च यः स जितः” इति ॥ एतादृशो यो ग्रहो यस्य योगस्य कर्त्ता = कारको भवति, तथा चाधियोगादियोगेषु वक्ष्यमाणचन्द्रलग्नाधियोगेषु (अस्यैवाध्यायस्य ११३-११५ श्लोका द्रष्टव्याः ) यो ग्रहः कर्त्ता भवति स स्वदशायां फलप्रदो भवति । बलवतो ग्रहस्य दशायां तदधिष्ठितयोगस्य । प्रातिरेवं जितदृग्युतस्य नीचारिगृहगतस्य न दशायां तदधिष्ठितभावस्य (यद्भावस्यासौ कार- कस्तस्येति) हानिश्च भवतीति वाच्यम् ॥ ६६ ॥ किसी भी योगका जो ग्रह कारक होवे वह यदि बली और बली ग्रहसे दृष्ट या युत हो तो वह ग्रह अपनी दशामें उस उस विशिष्ट योगका फल देता है । एवं वह कारक ग्रह यदि निर्बल हो, नीचमें या शत्रुगृहमें प्राप्त और निर्बल ग्रहसे दृष्ट हो तो वह अपनी दशामें अपने भाव और योगको नष्ट करता है। (सु० ज्ञा० कार) ॥ ६६ ॥ अथ भास्करादियोगाः । भानोर्र्थेऽनंगते बुधे शशिसुताल्लग्नेऽभिस्थितश्चन्द्रमा- श्चन्द्रात्कोणगतैः पुरन्दरगुरुर्योगस्तदा भास्करः ॥ शूरो भास्करयोगजः प्रभुसमः शास्त्रार्थविद्रूपवान् गान्धर्वश्रुतिवित्तवान् गणितविद्धीरः समर्थो भवेत् ॥ ६७ ॥ इदानीं भास्करादीन कांस्र्चिद्योगान् विव- क्षुरादौ सफलं भास्करयोगमाह—भानोरिति । श्लोकः सरलार्थ एवेति । स्पष्टार्थं चक्रं द्रष्टव्यम् ॥ ६७ ॥ Notes-अत्रेदं फलितं-सूर्याद् द्वितीये बुधो द्वादशे चन्द्रश्चतुर्थेऽष्टमे वा गुरुर्भवेत्तदा भास्करयोगः स्यादिति । यदि सूर्यसे दूसरेमें बुध हो, बुधसे ग्यार-


[चक्र २: भास्करयोगः]

  • द्वितीय: चं.
  • चतुर्थ: सू.
  • पञ्चम: बु.
  • सप्तम: बृ.
  • नवम: बृ.
  • केन्द्र: भास्करयोगः