भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 289, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 289

राजयोगाध्यायः ॥७॥ २६३ शूल योगमें पैदा हुआ मनुष्य क्रोध-रससे युक्त, धनमें रुचिवाला, लड़ाका, घाववाला और दरिद्र होता है। युग योगमें उत्पन्न होनेवाला मनुष्य अत्यन्त चञ्चल पाखण्डी और शराबी होता है। गोल योगमें उत्पन्न होनेवाला मनुष्य दरिद्र, आलसी, भटकनेवाला, थोड़ी आयुवाला और नादान बुद्धिवाला होता है। ये ३२ योग श्रीवराहमिहिराचार्यजी- ने बृहज्जातकमें कहे हैं। सु० शा० कारः ॥ १८० ॥ भूपालयोगरुचकपञ्चकभास्कराद्याः केमद्रुमाधमसमग्रहमालिकाश्च । लक्ष्मीहरीशविधिकाहलनामसाद्याः सूर्यादिदेवकृपया परिकीर्तितास्ते ॥१८१ श्लोकेनानेनाध्यायमुपसंहरतीति । स्पष्टार्थः ॥ १८१ ॥ पारिजाते सुधा टीका कपिलेश्वररञ्जिता । सप्तमे राजयोगोऽस्मिन्नध्याये पूर्णतां गता ॥ ७ ॥ सभी राजयोग, रुचक आदि पांच योग, भास्कर आदि योग, केमद्रुम, अधम, सम, ग्रह- मालिका योग, लक्ष्मीयोग, हरि-हर विधियोग, काहलयोग और नाभसादि योग इनके सूर्यादि ग्रहोंकी कृपासे इस ७ वें अध्यायमें वर्णन किया ॥ १८१ ॥ इति श्रीवैद्यनाथदैवज्ञविरचिते जातकपारिजाते राजयोगाख्ये सप्तमेऽध्याये 'विमला' हिन्दी टीका समाप्ता ॥ ७ ॥ अथ द्वथादिग्रहयोगाध्यायः ॥ ८ ॥ अथाधुना द्वथादिग्रहयोगाध्यायो व्याख्यायते । तत्र प्रथमं द्विग्रहयोगाः— जातः स्त्रीवशगः क्रियासु निपुणश्चन्द्रान्विते भास्करे, तेजस्वी बलसत्त्ववाननृतवाक् पापी सभौमे रवौ । विद्यारूपबलान्वितोऽस्थिरमतिः सौम्यान्विते पूषणि, श्रद्धाकर्मपरो नृपप्रियकरो भानौ सजीवे धनी ॥ १ ॥ स्त्रीमूलार्जितबन्धुमाननियुतः प्राज्ञः सशुक्रेऽरुणे मन्दप्रायमतिः सपत्नवशगो मन्देन युक्ते रवौ ॥ शूरः सत्कुलधर्मवित्तगुणवानिन्दौ धराजान्विते । धर्मी शास्त्रपरो विचित्रगुणवान् चन्द्रे सतारासुते ॥ २ ॥ जातः साधुजनाश्रयोऽतिमतिमानार्येण युक्ते विधौ, पापात्मा क्रयविक्रयेषु कुशलः शुक्रे सशितद्युतौ । कुब्जोऽजः पितृदूषको गतधनस्तारापतौ सार्कजे, वाग्मी चौषधशिल्पशास्त्रकुशलः सौम्यान्विते भूसुते ॥ ३ ॥ कामी पूज्यगुणान्वितो गणितविद् भौमे सदेवार्चिते, धातोर्वादरतः प्रपञ्चरसिको धूर्तः सभौमे भृगौ ॥ वादी गानविनोदविज्जडमतिः सौरेण युक्ते कुजे । वाग्मी रूपगुणान्वितोऽधिकधनी वाचस्पतौ सेन्दुजे ॥ ४ ॥ शास्त्री गानविनोदहास्यरसिकः शुक्रे सचन्द्रात्मजे विद्यावित्तविशिष्टधर्मगुणवानर्कात्मजे सेन्दुजे ॥ तेजस्वी नृपतिप्रियोऽतिमतिमान् शूरः सशुक्रे गुरौ । शिल्पी मन्त्रिणि सार्कजे पशुपतिर्मल्लः सिते सासिते ॥ ५ ॥