जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 337, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ेंमान्द्यब्दादिफलाध्यायः ॥६॥ ३१९ अधुना द्रेष्काणफलानि विवक्षुरादौ द्रेष्काणसंज्ञा उच्यन्ते । कण्ठीरवाजघटकीटमृगान- नाद्याः = सिंह-मेष-कुम्भ-वृश्चिक-मकरराशीनां प्रथमद्रेष्काणाः, मीनालिसिंहवणिगन्त्यगताः = मीन-वृश्चिक-सिंह-तुलाराशीनां तृतीयद्रेष्काणाः, कटकस्य = कर्कराशेः, सरीसृपस्य = वृश्चि- कस्य च मध्यस्थितो द्वितीयद्रेष्काणश्चैते एकादश क्रूराः = क्रूरसंज्ञका द्रेष्काणा भवन्तीति बहुशः सन्तः प्रवदन्ति । कुलीरमीन।दिगतौ = कर्क-मीनराश्योः प्रथमद्रेष्काणौ, मीनाङ्गनाम- न्दिरमध्यगौ = मीनकन्याराश्योर्द्वितीयद्रेष्काणौ, गोयुग्मयोरन्त्यगतत्रिभागौ = वृषमिथुनयोस्तृ- तीयद्रेष्काणौ चैत् षट् तोयचराः = जलचराख्या दृकाणा उच्यन्ते विज्ञैः । मेषाश्विगोकुम्भ- मृगद्वितीयः = मेषधनुर्वृषकुम्भमकरराशीनां द्वितीयद्रेष्काणाः, तुलाधरस्त्रीयुगपूर्वभागः = तुला- कन्यामिथुनराशीनां प्रथमद्रेष्काणाः, चापाङ्गनातोयधरान्त्ययाताः = धनुःकन्याकुम्भराशीनां तृतीयद्रेष्काणाश्चैते एकादश सौम्याः = सौम्यसंज्ञका द्रेष्काणा प्रभवन्ति । मृगाजकर्कान्त्य- गताः = मकरमेषकर्कराशीनां तृतीयाः, वृषस्य, चापस्य (धनुषः) च राशेः पूर्वयातौ प्रथम- द्रेष्काणौ, नृयुग्मतौलीहरिमध्यगाः = मिथुनतुलासिंहानां द्वितीयाश्चैतेऽष्टौ विमिश्रसंज्ञा द्रे- ष्काणा भवन्तीति मनीषिणः संवदन्ति । द्रेष्काणजातफलमुच्यते । क्रूरद्रेष्काणजात इति स्पष्टार्थः । जन्मलग्ने यो द्रेष्काणस्तत्फलं वाच्यमिति ॥ ११३–११७ ॥ द्रेष्काणानां संज्ञाचक्रम्
| राशयः | द्रेष्काणाः | संज्ञा |
|---|---|---|
| ५।१।११।८।१० | १ | क्रूराः |
| १२।८।५।७ | ३ | ११ |
| ४।८ | २ | |
| ४।१२ | १ | जलचराः |
| १२।६ | २ | ६ |
| २।३ | ३ | |
| १।९।२।११।१० | २ | सौम्याः |
| ७।६।३ | १ | ११ |
| ९।६।११ | ३ | |
| १०।१।४ | ३ | विमिश्राः |
| २।९ | १ | ८ |
| ३।७।५ | २ | |
| सिंह, मेष, कुम्भ, वृश्चिक, मकर, इन राशियोंका पहला द्रेष्काण, मीन, वृश्चिक, सिंह, | ||
| तुला इन राशियों के अन्तिम द्रेष्काण और कर्क-वृश्चिक का मध्य द्रेष्काण क्रूर | ||
| संज्ञक होते हैं ॥ ११३ ॥ | ||
| कर्क-मीनके आदि द्रेष्काण, मीन-कन्याका मध्य द्रेष्काण, वृष-मिथुनके अन्त्यका | ||
| त्रिभाग ( द्रेष्काण ) ये छै तोयचर द्रेष्काण होते हैं ॥ ११४ ॥ | ||
| मेष-धनु-वृष-कुम्भ-मकर इन राशियोंका द्वितीय; तुला, कन्या, मिथुनका प्रथम | ||
| द्रेष्काण और धनु-कन्या, कुम्भके अन्त्य द्रेष्काण सौम्य संज्ञक होते हैं ॥ ११५ ॥ | ||
| मकर, मेष, कर्क इन राशियोंके अन्त्य द्रेष्काण, वृष-धनुका पहला द्रेष्काण, मिथुन- | ||
| तुला-सिंहके मध्य द्रेष्काणकी विमिश्र संज्ञा कहते हैं ॥ ११६ ॥ | ||
| जिस मनुष्यका जन्म क्रूर द्रेष्काणमें हो वह खल बुद्धि, घूमनेवाला, पापकमी, अपवादी | ||
| होता है । तोय भागमें उत्पन्न जो बालक है वह दाता, ओगी, दयालु, कृषि तथा जलचर | ||
| वस्तुसे बलवान् और शौर्य रहित होता है । |