भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 340, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 340

३१४ सटीकजातकपारिजाते- सत्त्व वेलामें उत्पन्न होनेवाला वाग्मी, शिष्टाचारवाला, धर्मी, तपस्वी, नित्य उत्साह करनेवाला, निर्मल, दानी, तेजस्वी, विद्वान्, पुण्यवान्, सत्यवक्ता, शत्रुरहित होता है ॥ रजोवेलामें उत्पन्न होनेवाला मनुष्य धन-सुख-यश-रूपवान्, बलवान्, शत्रुओंको जीतनेवाला कामातुरबुद्धि, विनापरिवार-मित्रवाला होवे । तमोवेलामें उत्पन्न होनेवाला, पराया धन-परस्त्रीको ग्रहण करनेवाला, कुल रहित, शठोंका स्वामी, बन्धु-द्विज-गुरुका विरोधी, चंचल बुद्धिवाला होवे ॥ १२५ ॥ सूर्यादि दिनमें तम, सत्त्व, रज, तम, सत्त्व, रज, तम इस प्रकार आधा २ प्रहर तक एक २ वेला क्रमसे रहती है ॥ १२६ ॥ अथ कालहोराफलम् । मन्त्रिमङ्गलमार्तण्डशुक्रैन्दुशनैश्चराः । आरभ्य वारतो होरा रात्रौ पञ्चमवारतः ॥ १२७ ॥ क्लेशायासः संपदः शोकरोगं विद्यावित्तं सर्वसंपत् प्रभुत्वम् । जायासौख्यं वित्तनाशं दिनेशाज्जातस्यैतत्कालहोराफलं स्यात् ॥ १२८ ॥ मार्तण्डसूनुतनयाश्रयभावजानि संवत्सररायनमुखप्रभवाखिलानि । होरादिवर्गजनितानि फलानि यानि संकीर्त्तितानि रविमुख्यवरप्रसादात् ॥ १२६ ॥ इदानीं कालहोराफलानि विवक्षुः प्रथमं कालहोरा उच्यन्ते । ततः कालहोराफलानि च । एकस्मिन्नहोरात्रे षष्टिदण्डात्मके चतुर्विंशतिः कालहोरा भवन्ति । दिने द्वादश रात्रौ च द्वादश । प्रतिखण्डं सार्द्धघटीद्वयम् । वसिष्ठेन— 'वारप्रवृत्तेर्गदिता दिनेशात्कालाख्यहोरापतयः क्रमेण । सार्द्धेन नाडीद्वितयेन तद्यः षष्ठश्च षष्ठश्च पुनः पुनः स्यात्' ॥ इत्युक्तत्वात् । रामाचार्येण च— 'वारादेर्घटिका द्विघ्नाः स्वाक्षहृच्छेषवर्जिताः । सैकास्तन्ना नगैः कालहोरेशा दिनपात् क्रमात्' ॥ इत्युक्तवशाद् वारमारभ्य षष्ठः षष्ठः कालहोरेशा भवन्ति । यथा गुरुदिने प्रथमा कालहोरा गुरोर्द्वितीया तस्मात्षष्ठस्य भौमस्य, तृतीयाऽपि तस्मात्षष्ठस्य सूर्यस्यैवं श्लोकोक्तं विज्ञेयम् । एवं रात्रौ वारेशातपञ्चमादितो भवति । यथा रविरात्रौ प्रथमा गुरोः, द्वितीया भौमस्यैवं चन्द्ररात्रौ प्रथमा शुक्रस्य, द्वितीया बुधस्यैवं सर्वत्र विज्ञेयम् । स्पष्टार्थं चक्रं

  • द्रष्टव्यम् । कालहोराफलं स्पष्टार्थकमिति ॥ १२७–१२९ ॥ पारिजाते सुधा टीका कपिलेश्वररचिता । वर्षादिफलसंज्ञेऽस्मिन्नध्याये ( ९ ) पूर्णतां गता ॥ ९ ॥ बृहस्पति, मङ्गल, सूर्य, शुक्र, बुध, चन्द्र, शनि ये होरेश आरम्भवारसे छठे २ होते हैं और रात्रिमें अपने पञ्चम वारसे होते हैं। जैसे सूर्य वारमें पहले सूर्यकी फिर शुक्रकी फिर बुधकी इत्यादि क्रमसे, चन्द्रवारमें पहले चन्द्रकी फिर शनिकी फिर गुरुकी इत्यादि क्रमसे सबकी जाने ॥ १२७ ॥ सूर्यादिकी कालहोरामें जायमानका फल इस प्रकार है कि—सूर्यकी कालहोरामें उत्पन्न हो तो क्लेशसे समय व्यतीत हो। चन्द्रमाकी कालहोरामें जन्म हो तो धनवान् हो । मङ्गलकी कालहोरामें पैदा हो तो शोक और रोग हो । बुधकी कालहोरामें जायमान हो तो विद्या, और धन हो। बृहस्पतिकी कालहोरामें पैदा हो तो सर्व संपत्ति, और प्रभुता
  • चक्रं ३१५ पृष्ठे वर्त्तते ।