जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

३६० सटीकजातकपारिजाते- प्राप्नोति, येन तस्यातीव कष्टं = दुःखम्, स्यादिति । शशिरवी = चन्द्रसूर्यौ, धन- राशियातौ = द्वितीयभावगतौ भवेतां तदा, दारिद्र्यदौ प्रोक्तौ ) अत्र योगे जातो नरो दरिद्रो भवतीत्यर्थः । अथ भौमार्कजौ = कुजशनौ द्वितीयगतौ भवेतां तदा जातस्य सकलरोगकरौ = विविधव्याधिदायकौ भवेतामिति । Notes—अत्रोक्तयोगे यदि योगकरा ग्रहाः स्वोच्च-स्वराश्यादिगताः स्युस्तदा न तावद्दोषकरा भवन्तीति चिन्त्यम् । 'दोषकृन्नतु सर्वत्र स्वोच्च-स्वर्क्षगतो ग्रहः' इति वक्ष्यमाणवचनात् ॥ ७५ ॥ राहु और द्वितीयेश दोनों तृतीयेशसे युक्त हों तो जातक विशेष गलरोगके कष्टसे युक्त हो । शनि और सूर्य दोनों धनभावमें प्राप्त हों तो दरिद्रता को देवें । मंगल और शनि हों तो सब रोगोंके करनेवाले होवें ॥ ७५ ॥ अथ विद्या-वाग्विचारः । वाग्भावेशे गुरुयुते नाशस्थे मूकता भवेत् । दोषकृन्नतु सर्वत्र स्वोच्चस्वर्क्षगतो ग्रहः ॥ ७६ ॥ वागीशबुधजीवेषु निर्विद्यो नाशगेषु च । केन्द्रेषु ते त्रिकोणे वा स्वर्क्षे वा विद्ययाऽन्वितः ॥ ७७॥ अधुना वाग्विचारमाह—वागिति । वाग्भावेशे = द्वितीयभावपतौ, गुरुयुते=बृहस्पतिना सहिते, नाशस्थे = अष्टमभावमुपगते जातस्य मूकता = अवाक्त्वं = वचनराहित्यं भवति । अस्मिन्द्योगे जातो नरो मूको भवतीत्यर्थः । अत्रापवादमाह— सर्वत्र = कथितेषु, वक्ष्यमा- णेषु च दुर्योगेषु यदि तत्तद्योगकरो ग्रहः स्वोच्च-स्वर्क्षगतो भवेत्तदा दोषकृन्न भवति । अपि तु तदुक्तदोषापहारक एव स्यादिति । वागीशबुधजीवेषु = द्वितीयभावेश-बुध-गुरुषु, नाशगेषु = अष्टमभावमुपगतेषु, जातो नरः, निर्विद्यः = विद्यया रहितो (मूर्ख इति) भवति । ते त्रयः (वागीशबुधजीवाः) केन्द्रे- षु = १।४।७।१० भावेषु, वा त्रिकोणौ = ५।९ भावयोः, वा स्वर्क्षे = स्वस्वराशौ यथासम्भवं भवेयुस्तदा जातो विद्ययाऽन्वितः = विद्वान्, भवति ॥ ७६-७७ ॥ वाग्भावेश (द्वितीयेश) गुरुसे युक्त अष्टम स्थानमें हो तो जातक गूंगा हो । अपने स्थान या अपनी उच्च राशिका ग्रह कहीं भी दोष करनेवाला नहीं होता है ॥ ७६ ॥ द्वितीयेश, बुध और बृहस्पति अष्टम स्थानमें हों तो जातक विद्यासे रहित होवे । यदि ये सब केन्द्र या कोणमें हों, वा अपने गृहमें हों तो विद्यासे युक्त होवे ॥ ७७ ॥ द्वितीये दुर्बले सौम्ये द्वन्द्वयुद्धहतो भवेत् । जीवाथेशौ दुर्बलौ वा पवनव्याधिभाङ्नरः ॥ ७८ ॥ द्वितीय इति । दुर्बले = पूर्वोक्तबलरहिते, सौम्ये = बुधे, द्वितीये = द्वितीयभावगते सति जातो नरः, द्वन्द्वयुद्धहतः = द्वन्द्वयुद्धं युगलपुरुषसङ्ग्रामः ( मल्लयुद्धमिति यावत् ) तस्मिन् हतो भवति, म्रियत इत्यर्थः । अथवा जीवार्थेशौ = गुरुद्वितीयभावपतिश्च, दुर्बलौ = बलहीनौ स्यातां तदा जायमानो नरः, पवनव्याधिमान् = वातरोगयुक्तो भवेदिति ॥ ७८ ॥ द्वितीय स्थानमें निर्बल शुभग्रह हो तो जातक द्वंद्व (दो आदमियों के) युद्धमें मरे । बृहस्पति और द्वितीयेश दुर्बल हों तो मनुष्य वातव्याधिवाला होवे ॥ ७८ ॥ वाक्स्थानपे देवपुरोहितेन युक्ते यदा नाशगते तु मूकः । वाक्स्थानपे सौम्ययुते त्रिकोणे केन्द्रस्थिते वा शुभदे च वाग्मी ॥७६॥ वागिति । गुरुणा सहितो द्विती`शो यदि नाश-( अष्टम ) भावगतः स्यात्तदा जातो-