जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

३६६ सटीकजातकपारिजाते- भौमो बलविहीनश्चेद्दीर्घायुर्भातृगो भवेत् । विलग्नगो बली यस्य कारकः स प्रभुः स्मृतः ॥ ४ ॥ बलहीनो भौमो भ्रातृगः = तृतीयभावगश्चेद्भवेत्तदा जातो दीर्घायुर्भातृमान् भवेत् । यस्य जन्मकाले कारकः = भ्रातृकारको ( मङ्गलः ) ग्रहः, विलग्नः = जन्मलग्नगतः स्यात् , स जातः, प्रभुः = जनाधिपः स्मृतः = कथितः ॥ ४ ॥ बलसे हीन मंगल ३ रे भावमें हो तो दीर्घायु भाईवाला हो । जिसका भ्रातृभाव कारक लग्नमें बलवान् होकर हो तो वह समर्थ होता है ॥ ४ ॥ जन्मकाले गुणी प्राणी कारको यः समृद्धिकृत् । क्षयकारी विपर्यासे भावपो विबलोऽधिकः ॥ ५ ॥ स्पष्टार्थः । एतदर्थं ११ अ. ४, ५, ८ श्लोका द्रष्टव्याः ॥ ५ ॥ जन्म समय यदि किसी भावका कारक गुणवान् और बली हो तो वह उस भावकी समृद्धि करने वाला होता है । इससे विपरीत हो तो उस भावकी हानि करता है । भावपति निर्बल हो तो भ्रातृपक्षका अधिक क्षयकारी होता है ॥ ५ ॥ सोदरेशकुजौ नाशं गतौ चेत्सोदरक्षयः । पापर्क्षगौ सपापौ वा भ्रातॄनुत्पाद्य नाशयौ ॥ ६ ॥ सोदरेशकुजौ = तृतीयेशो भौमश्च, नाशं गतौ = अष्टमभावमुपगतौ चेद्भवतां तद जातस्य सोदरक्षयः = भ्रातृहानिर्भवति । तौ सोदरेशकुजौ चेत्पापराशिगतौ, वा पापग्रहा- युक्तौ भवेतां तदा भ्रातॄनुत्पाद्य नाशयौ भवतः । योगेऽस्मिञ्जातस्य भ्रातर उद्भूय म्रिय- न्त इति । जातकत्नेऽपि— नाशस्थितौ सोदरनाथभौमौ पापेक्षितौ सोदरनाशमाहुः । पापर्क्षगौ पापसमागतौ वा भ्रातॄन्समुत्पाद्य विनाशहेतुः ॥ इति ॥ ६ ॥ तृतीयेश और मंगल अष्टम भावमें हों तो भाईका नाश होता है । दोनों पापग्रहकी राशिमें हों वा पापग्रहके साथ हों तो दोनों ग्रह भाईको उत्पन्न करके नाश करते हैं ॥ ६ ॥ नीचास्तगौ सोदरनायकाख्यौ नीचांशगौ पापसमागतौ वा । क्रूरादिषष्ट्यंशगतौ तदानीं भ्रातॄन्समुत्पाद्य विनाशहेतुः ॥ ७ ॥ सोदरनायकाख्यौ = सहजेशः, सहजकारकश्चेत्यन्यत्स्पष्टार्थमेवेति ॥ ७ ॥ भ्रातृस्थानेश और भ्रातृकारक नीच राशिमें हों अस्त हों या नीचांशमें हों वा दोनों क्रूर षष्ट्यंशमें हों तो भाईका जन्म नाश करने ही के निमित्त करते हैं ॥ ७ ॥ अतिक्रूरसमायुक्ते भावे वा कारकेऽपि वा । तद्भावनाथके वाऽपि बाल्ये सोदरनाशनम् ॥ ८ ॥ अतिशयेन क्रूरः अतिक्रूरः ( पापीयान् ), पापग्रहश्चेन्नीचगतोऽस्तं गतः शत्रुवर्गादिग- तो वा भवेत्तदाऽसावतिक्रूरोऽतीव पापी भवति । तेन पापीयसा ग्रहेण तृतीयभावे वा भ्रातृ- कारके वा तृतीयेशे समायुक्ते सति, बाल्ये = बालावस्थायामेव सोदरनाशनं भवति । तस्य बाल्यकाल एव सोदरो म्रियत इत्यर्थः ॥ ८ ॥ अत्यंत क्रूरग्रहसे युक्त ३ रा भाव हो या भ्रातृकारक हो या ३ रे भावका स्वामी हो तो बाल्यावस्था में भाई का नाश होवे ॥ ८ ॥ धनेश्वरे नाशगते बलाढ्ये पापान्विते सोदरकारकाख्ये । तन्मातृकारग्रहसंयुते च सापत्‍नमातुः सहजा वदन्ति ॥ ६ ॥ धनेश्वरे = द्वितीयभावेशे, बलाढ्ये = सबले सति, नाशगते = अष्टमभावगते, सोदर-