भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 460, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 460

४३४ सटीकजातकपारिजाते- सार्द्रमिति। अब्जे = चन्द्रे, मदनगे = सप्तमभावगते, तस्मिन् भृगुवीक्षिते = शुक्रेणाव- लोकिते च सति सार्द्रं = क्लिन्नं (सजलमिति) भगं समेति। अथ तादृशेऽब्जे सपापे = पाप- ग्रह-संयुक्ते सति वधूः = स्त्री, अनाद्रं = शुष्कं, गुह्यं = रहस्यदेशं = भगम्, उपयाति = प्राप्नोतीति। Notes—एते योगाः स्त्रियाः पुरुषस्य च जन्मकुण्डल्यां समफला एव भवन्तीति चिन्त्यम् ॥ ४४ ॥ सप्तमेश, बृहस्पति या शुक्र हो तो उसके स्त्रीकी योनि सम और अच्छी हो। सप्तमेश यदि शनि, चन्द्र और बुधके मध्यमें हो तो योनि छोटी हो ॥ ४३ ॥ सप्तमेश जलचर राशिमें हो तो बड़ी योनि हो। उसका (स्त्रीभावका) कारक ग्रह जलर्क्षमें हो तो भी बड़ी योनि हो। चन्द्रमा सप्तममें हो उसे शुक्र देखता हो तो सार्द्रं (भींगी हुई या अत्यन्त शीतल) भग हो और सप्तममें पापग्रह हो तो योनि आर्द्र न हो शुष्क हो ॥ ४४ ॥ लग्नेशस्थनवांशनाथगृहगे जीवे समेति स्त्रियं नीचारातिनवांशके सति मृतस्त्रीको विदारोऽथवा। लग्ने कामपतिस्फुटादपहृते राशित्रिकोणे गुरौ लग्ने सप्तमराशिपात्स्फुटहृते जीवे मृतिं योषितः ॥ ४५ ॥ लग्नेशेति। लग्नेशस्थनवांशनाथगृहगे = लग्नेशो यन्नवांशे तिष्ठति तन्नवांशनाथो ग्रहो यद्गृहगतो भवेत् तत्र गतवति जीवे = गुरौ सति जातः स्त्रियं समेति प्राप्नोति। नीचारातिनवांशके = तथाभूते जीवे स्वनिचराशेः, शत्रुग्रहस्य वा नवांशे सति जातः मृतस्त्रीकः, अथवा विदारः = स्त्रीरहितः (अविवाहितः) भवेत्। अथ स्त्रीमरणमाह—लग्न इति। कामपतिस्फुटात् = स्पष्टसप्तमेशग्रहात् लग्ने अप- हृते = विशोधिते यच्छेषं स्यात्तद्राशित्रिकोणे गतवति गुरौ, अथवा लग्ने सप्तमराशिपात्स्फु- टेन हृते रहिते (ऊनीकृते) यच्छेषं तद्राशौ गतवति गुरौ योषितः = जातकस्य पत्न्याः मृतिं वदेदिति ॥ ४५ ॥ लग्नेश जहां हो वहांके नवांशपतिके गृहमें जब गुरु हो तो स्त्री प्राप्त हो। यदि लग्नेश नीच या शत्रुके नवांशमें हो तो स्त्री मरे, या बिना स्त्रीका ही रहे। स्पष्ट सप्तमेशमेंसे लग्न को घटानेसे शेष राशिसे त्रिकोणमें गुरुके होने पर या लग्नमें स्पष्ट सप्तम राशिपतिके घटाने पर शेषमें गुरु हो तो स्त्रीकी मृत्यु कहे ॥ ४५ ॥ लग्नात्कामपकारकौ शुभकरौ वीर्याधिके सप्तमे पत्या साकमुपैति मृत्युमबला पापैर्युक्तेक्षिते। कामच्छिद्रदशापहारसमये शुक्राष्टवर्गोदिते राशौ भानुसुते कलत्रकरणं जीवे तदंशान्विते ॥ ४६ ॥ लग्नादिति। जन्मलग्नात् यः कामपतिः = सप्तमेशः, कारकः = स्त्रीकारकश्च तौ यदि शुभकरौ = शुभग्रहौ सप्तमे भवेतां तथा सप्तमे भावे वीर्याधिके = पूर्णबलान्विते तस्मिन् पापैर्युक्तेक्षिते = पापयोगदृष्टिवर्जिते सति अबला = स्त्री, पत्या = भर्त्रा, साकं = सहैव मृत्यु- मुपैति। अस्मिन् योगे सकृदेव दम्पत्योर्मरणं भवतीति भावः। कलत्रमरणमाह—कामच्छिद्रदशापहारसमये = सप्तमस्थानाधिकर्तृकच्छिद्रग्रहस्य (अ० ५, श्लो० ५२-५३ द्र०) दशापहारकाले, शुक्राष्टवर्गोदिते = पूर्वोक्त (अ० १०) शुक्रा- ष्टवर्गकथितराशौ भानुसुते = शनैश्चरे, तथा तदंशान्विते = तद्राश्यंशे गतवति गुरौ च कल- त्रमरणं = स्त्रीमरणं स्यादिति ॥ ४६ ॥ लग्नसे सप्तमेश और ७ मका कारक शुभग्रह हों, सप्तम भाव बली हो उसपर पापग्रहों का